Elektron imza və elektron sənəd haqqında Qanun: imtahan xülasəsi

Nərmin mebel sifarişi üçün müqaviləni ofisə getmədən, telefonundakı ASAN İmza ilə imzalayır, amma içində şübhə qalır: kağız üzərində imza yoxdursa, mübahisə yarananda bu sənəd keçərli olacaqmı? Dövlət qulluğu testində də eyni sual düşür, sadəcə başqa formada: elektron imza nə vaxt əl imzası ilə bərabər tutulur?

Qanun nəyi tənzimləyir?

Qanun elektron imzanın istifadəsi, elektron sənəd dövriyyəsi və sertifikat xidmətləri ilə bağlı münasibətləri tənzimləyir. Məqsəd kağız sənədə qoyulan imzanın elektron mühitdə tam əvəzini yaratmaq və bu əvəzə olan etimadı hüquqi təminatla möhkəmləndirməkdir. Dövlət orqanlarında elektron sənəd dövriyyəsi, onlayn bəyannamələr və elektron xidmətlər məhz bu qanuna söykənir.

Dövlət qulluğu imtahanında qanun BB proqramının 11 blokundan biridir, BA proqramı isə BB-ni tam əhatə edir. Proqramların tam tərkibi dövlət qulluğu imtahanı üzrə əsas yazıdadır.

Əsas anlayışlar: testdə hansı terminlər soruşulur?

Texniki baxımdan imza bir-biri ilə bağlı iki açarla işləyir. İmzanı yalnız sahibinin nəzarətində olan gizli verilənlər yaradır, onu yoxlamaq üçün isə açıq verilənlər kifayətdir. Sertifikat məhz bu açıq verilənlərin kimə məxsus olduğunu təsdiq edir. Sertifikat olmayanda «bu imza kimindir?» sualı cavabsız qalır.

Sadə və gücləndirilmiş elektron imza: fərq nədədir?

Qanun elektron imzanı iki səviyyəyə bölür və hüquqi qüvvəni də buna görə müəyyən edir. İmtahan suallarının xeyli hissəsi bu fərqə qurulur.

Nərminin vəziyyətinə qayıdaq. Müqavilə hər iki tərəfin gücləndirilmiş imzası ilə imzalanıbsa, o, kağız üzərindəki imzalı müqavilə ilə eyni qüvvəyə malikdir və mebel sexi sonradan «bu sənədi imzalamamışıq» deyə bilməz. Razılıq yalnız WhatsApp yazışması ilə ifadə edilibsə, vəziyyət başqadır: yazışma sübut kimi qiymətləndirilə bilər, amma gücləndirilmiş imza sayılmır. Bu fərqin praktik risklərini ASAN İmza ilə bağlanan müqavilənin hüquqi qüvvəsi yazısında ayrıca izah etmişik.

Elektron sənəd kağız sənədi nə vaxt əvəz edir?

Qanuna görə elektron sənəd kağız üzərindəki sənədlə eyni hüquqi qüvvəyə malikdir. Şərt odur ki, sənəd elektron imza ilə təsdiq edilsin və tamlığı qorunsun. Kağız sənədin skan edilmiş surəti isə öz-özünə elektron sənədə çevrilmir: üzərində əl imzasının şəkli olsa belə, bu, sadəcə təsvirdir.

Qanunvericilik bəzi sənədlər üçün xüsusi forma tələb edir, məsələn, notarial təsdiq və ya dövlət qeydiyyatı. Belə hallarda elektron formanın mümkün olub-olmadığını həmin sahəni tənzimləyən qanundan ayrıca yoxlamaq lazımdır. Dövlət orqanlarında elektron sənədlərin qeydiyyatı və hərəkəti kargüzarlıq qaydalarına da tabedir; bu barədə kargüzarlıq təlimatı yazısında danışmışıq.

İmza vasitəsi itəndə və ya oğurlananda nə etməli?

Gücləndirilmiş imzanın gücü onun zəif nöqtəsidir: imza vasitəsinə və PİN-koda sahib olan hər kəs sənədi sizin adınızdan imzalaya bilər. Ona görə imza sahibi imza yaratma vasitəsini başqasına verməməli və onun məxfiliyini qorumalıdır.

Ramilin telefonu mobil imzalı SİM-kartla birlikdə oğurlanır. O, vaxt itirmədən sertifikatı verən mərkəzə müraciət edib sertifikatın fəaliyyətinin dayandırılmasını tələb etməlidir. Dayandırma qeydə alınana qədər vasitədən istifadə riski qalır, ona görə hər saat önəmlidir.

Sertifikat xidmətləri mərkəzi sertifikatı sahibinin tələbi ilə, habelə qanunda göstərilən digər hallarda dayandırır və ya ləğv edir. Sertifikat ləğv edildikdən sonra onun əsasında yaradılan imza etibarlı sayılmır.

Tez-tez verilən suallar

ASAN İmza ilə imzalanmış müqavilə məhkəmədə keçərlidirmi?

Bəli. ASAN İmza gücləndirilmiş elektron imzadır və əl imzası ilə eyni hüquqi qüvvəyə malikdir. Mübahisə yaranarsa, imzanın kimə məxsus olduğu sertifikat məlumatları ilə yoxlanılır.

PİN-kodu işçiyə və ya mühasibə vermək təhlükəlidirmi?

Bəli. Vasitə və kodla imzalanan hər sənəd sizin adınızdan imzalanmış sayılır. İmza sahibi vasitənin məxfiliyini qorumağa borcludur; başqasına səlahiyyət vermək lazımdırsa, etibarnamə kimi hüquqi yollardan istifadə edin.

Elektron imza ilə hər sənədi imzalamaq olarmı?

Əksər hallarda bəli. Qanunvericilik sənəd üçün notarial təsdiq və ya dövlət qeydiyyatı kimi xüsusi forma tələb edirsə, elektron formanın mümkünlüyünü həmin sahənin qanunundan yoxlayın.