«Dövlət qulluğu haqqında» Qanunun yeni redaksiyası: köhnə test toplularındakı səhvlər

Rəfinizdə bir neçə il əvvəl çap olunmuş qalın test toplusu var: minlərlə sual, hər birinin altında «düz cavab». Problem ondadır ki, Dövlət qulluğu haqqında Qanun yeni redaksiyadadır və həmin sualların bir hissəsi artıq qüvvədə olmayan normalara söykənir. Belə topludan əzbərlənmiş cavab imtahanda səhvə çevrilir.

Yeni redaksiya imtahana necə təsir edir?

Qanunun yeni redaksiyası bir neçə rəqəmin dəyişməsi ilə bitmir. Normalar yeni struktura salınıb, bəzi maddələr ləğv olunub, bəzi institutlar isə başqası ilə əvəz edilib. DİM-in testləri qanunun qüvvədə olan mətni əsasında hazırlanır və imtahanda yalnız proqrama daxil edilmiş maddələr yoxlanılır. Test, sertifikat və müsahibə mərhələlərinin ardıcıllığını dövlət qulluğu imtahanı 2026 yazısında izah etmişik.

Köhnə toplunun təhlükəsi ondadır ki, səhvi gözə görünmür. Sual da, variantlar da məntiqli səslənir, «düz cavab» isə sadəcə köhnəlib. Namizəd bunu yalnız sualı qanunun cari mətni ilə tutuşduranda görür.

Ləğv edilmiş normalar: 14-cü maddə və attestasiya

14-cü maddə yeni redaksiyada tam ləğv edilib. Deməli, cavabı bu maddəyə söykənən hər sual keçərsizdir. Toplunuzda cavabın yanında maddə nömrəsi göstərilibsə, 14-cü maddəyə istinad edən sualları dərhal kənara qoyun.

Ən böyük dəyişiklik attestasiyaya aiddir. Attestasiyanı tənzimləyən 31-ci maddə ləğv edilib, onun yerinə 30-1-ci maddə — illik xidməti fəaliyyətin qiymətləndirilməsi gəlib. Bu, adın deyil, mexanizmin dəyişməsidir: qulluqçunun fəaliyyətini hər ilin sonunda onun bilavasitə rəhbəri qiymətləndirir. Attestasiyanın keçirilməsi, komissiyası və nəticələri barədə suallar artıq keçərsizdir.

Üçüncü nümunə vəzifələrin təsnifatındandır. Yeni redaksiyaya görə sürücü yardımçı vəzifədir. Bu detal inzibati və yardımçı vəzifələri ayırmağı tələb edən suallarda cavabı dəyişir.

Yanlış ifadə və doğru cavab: cədvəl

Aşağıdakı ifadələr test variantlarında düz cavab kimi görünə bilər, amma qüvvədə olan qanuna uyğun deyil.

Qəbul və illik qiymətləndirmə: yeni rəqəmlər

Qulluğa qəbul müsabiqə yolu ilə aparılır: test və müsahibə. Testlər ayda ən azı bir dəfə keçirilir, testdən keçənə 5 il etibarlı «Dövlət qulluğu sertifikatı» verilir. Sertifikat 2 dəfə yeniləndikdən sonra sonuncusu müddətsiz olur, sahibi isə hər il 5 müsahibədə ödənişsiz iştirak edə bilər. Yenilənmənin məntiqini dövlət qulluğu sertifikatı yazısında izah etmişik.

Vakansiyaya müraciət elandan 30 gün ərzində verilir, müsahibə sənəd qəbulundan sonra 30 gün ərzində 3 nəfərlik komissiya tərəfindən keçirilir. Qəbul olunan şəxs əvvəlcə 6 ay stajçı, sonra 3 ay sınaq müddətində işləyir və yalnız bundan sonra daimi təyin edilir. Ehtiyat kadr statusu 2 il qüvvədə qalır.

İllik qiymətləndirmədə üç komponent var və çəkiləri qanunda müəyyən edilib: tapşırıqlar — 50, meyarlar — 40, intizam — 10. Nəticə dörd qiymətdən biri ilə ifadə olunur: əla, yaxşı, kafi, qeyri-kafi. Rəhbər vəzifələr üçün daha 4 əlavə meyar nəzərdə tutulub. Mexanizmi illik qiymətləndirmə yazısında ətraflı açmışıq.

İntizam tənbehləri: altı növ və müddətlər

Yeni redaksiya intizam tənbehlərinin siyahısını belə müəyyən edir:

1. töhmət;
2. 1 ilədək müddətə maaşın 5–30% azaldılması;
3. eyni təsnifat daxilində daha aşağı maaşlı vəzifəyə keçirmə;
4. daha aşağı təsnifata keçirmə;
5. ixtisas dərəcəsinin 1 pillə aşağı salınması;
6. qulluqdan azadetmə.

Xəbərdarlıq bu siyahıda yoxdur. Test variantında o, tənbeh kimi verilibsə, yanlış cavabdır. Müddətləri də ayrıca yadda saxlayın: tənbeh intizam xətası aşkar edildikdən 1 ay ərzində tətbiq oluna bilər. Qulluqçu tənbehdən 7 iş günü ərzində şikayət verə bilər, şikayətə 10 iş günü ərzində baxılır. Suallarda «iş günü» ilə «təqvim günü» fərqinə xüsusilə diqqət edin.

Məzuniyyət, rotasiya, yaş həddi və təsnifat

Dövlət qulluqçusunun iş vaxtı həftədə 40 saatdır. İnzibati vəzifələrdə əsas məzuniyyət 30 təqvim günüdür, staja görə isə əlavə günlər verilir:

Vəzifədə 5 ildən az işləyən qulluqçu rotasiya olunmur. Qulluqda olmanın yaş həddi 65-dir; bu müddət hər dəfə 1 ilədək, cəmi 5 ilədək uzadıla bilər. Pensiya yaşı ilə əlaqədar xidməti münasibətlərə xitam verildikdə 6 misli birdəfəlik ödəniş nəzərdə tutulub, pensiyaya əlavə hüququ üçün isə ən azı 15 il staj tələb olunur. Rəhbərliyin dəyişməsi qulluqçu ilə xidməti münasibətlərə xitam əsası deyil.

Təsnifatda da rəqəm çoxdur. İnzibati vəzifələr ali və 1–7-ci təsnifatlara, yardımçı vəzifələr 1–4-cü təsnifatlara bölünür. İnzibati vəzifələr üzrə 11, yardımçı vəzifələr üzrə 6 ixtisas dərəcəsi var, qulluğa ilk dəfə qəbul olunan şəxsə isə ən kiçik dərəcə verilir.

Köhnə toplunu necə yoxlamalı: 5 addım

1. Qanunun aktual mətnini e-qanun.az-dan açın və dəyişikliklərin siyahısına baxın.
2. DİM proqramında qanunun hansı hissələrinin yoxlanıldığını qeyd edin.
3. Rəqəm tələb edən sualları — müddət, say, faiz — ayrıca yoxlayın, çünki ən tez köhnələn onlardır.
4. Cavabı ləğv edilmiş 14-cü və 31-ci maddələrə söykənən sualları silin.
5. İllik qiymətləndirmə, sertifikat və stajçılıq üzrə sualları qanunun mətnindən özünüz tərtib edin: köhnə toplularda bu institutlar ya yoxdur, ya da başqa qaydada verilib.

Fərid bir neçə il əvvəl çap olunmuş topludan hazırlaşır. «Dövlət qulluğu haqqında» Qanun üzrə 80 sualı aktual mətnlə tutuşduranda 19-unun cavabının keçərsiz olduğunu görür: bir qismi attestasiyaya, bir qismi ləğv edilmiş 14-cü maddəyə söykənir, üçündə isə xəbərdarlıq intizam tənbehi kimi göstərilib. O, həmin sualları silir və 30-1-ci maddə üzrə 12 yeni sual tərtib edir. İmtahanda illik qiymətləndirmənin çəkiləri soruşulanda cavabı artıq bilir: 50, 40 və 10.

Tez-tez verilən suallar

Köhnə test toplusundan ümumiyyətlə istifadə etmək olarmı?

Olar, amma yalnız süzgəcdən keçirəndən sonra. Hər sualı qanunun aktual mətni ilə yoxlayın, ləğv edilmiş maddələrə və dəyişmiş rəqəmlərə söykənən sualları silin.

İllik qiymətləndirməni kim aparır?

Qulluqçunun bilavasitə rəhbəri, hər ilin sonunda. Nəticə tapşırıqlar, meyarlar və intizam üzrə 50, 40 və 10 çəkisi ilə formalaşır və dörd qiymətdən biri ilə ifadə olunur.

Qanunun aktual mətnini haradan tapmaq olar?

Ədliyyə Nazirliyinin e-qanun.az hüquqi informasiya bazasından. Orada qüvvədə olan redaksiya və dəyişikliklərin tarixçəsi verilir.

Testdə «xəbərdarlıq» variantı görsəm, nə etməliyəm?

Sual intizam tənbehlərinin siyahısını soruşursa, xəbərdarlıq yanlış variantdır. Qanundakı 6 tənbehi ardıcıllıqla əzbərləyin, belə tələni tanımaq asanlaşacaq.