Usta smetadan artıq pul istəyir: xidmət müqaviləsində qiymət mübahisəsi

Hamam təmiri üçün usta 3500 manatlıq smeta verdi, işin yarısında isə «plitə bahalaşdı, divarlar əyri çıxdı, daha 1200 manat lazımdır» dedi. Pulu verməsəniz, işi yarımçıq qoyacağını da əlavə etdi. Usta smetadan artıq pul istəyirsə, ilk sual budur: razılaşmanız nə idi və onu necə sübut edəcəksiniz?

Usta ilə razılaşma hüquqi baxımdan nədir

Ustaya təmir, mebel və ya quraşdırma sifariş etdikdə, yazılı olsun, şifahi olsun, aranızda podrat müqaviləsi yaranır: usta müəyyən işi görür, siz nəticəni qəbul edib haqqını ödəyirsiniz. Smeta bu işin qiymətinin hesablanmasıdır: iş növləri, həcm, material və ustanın zəhməti.

Smeta iki cür ola bilər. Dəqiq (sabit) smeta qiyməti dondurur və adi bahalaşma bəhanəsi ilə usta əlavə pul istəyə bilməz. Təxmini smeta qiymətin müəyyən qədər dəyişə biləcəyini qəbul edir, amma bu dəyişiklik də hüdudsuz deyil və sizə vaxtında bildirilməlidir. Smetanın hansı növdə olduğu müqavilədə və ya smetanın özündə göstərilməlidir; göstərilməyibsə, mübahisədə tərəflərin yazışması və danışıqları qiymətləndiriləcək.

Qiymətə yalnız müqavilə bağlanarkən görülməsi mümkün olmayan kəskin dəyişiklik olduqda yenidən baxıla bilər. Bunu da usta təkbaşına deyil, sizinlə razılaşaraq və ya məhkəmə yolu ilə həll edir.

Usta nə vaxt haqlıdır

Hər artım tələbi əsassız deyil. Usta əlavə pul istəməkdə haqlı ola bilər, əgər:

• siz işin həcmini dəyişmisiniz: əlavə otaq, daha bahalı material, yeni dizayn;
• iş zamanı gizli qüsur açılıb, məsələn, divarın içindən çürük boru çıxıb, usta bunu dərhal bildirib və siz razılaşmısınız;
• materialı vaxtında təmin etmədiyiniz və ya obyektə giriş vermədiyiniz üçün ustanın xərcləri artıb.

Hər üç halda məntiq eynidir: əlavə məbləğ iş görülməzdən əvvəl razılaşdırılır, sonra yox. Usta əlavə işi sizə demədən görüb sonradan hesab təqdim edirsə, onun mövqeyi zəifdir. Bir istisnanı nəzərə alın: əlavə iş olmadan nəticə ümumiyyətlə mümkün deyildisə və siz ondan faydalanırsınızsa, mübahisəni məhkəmə hər iki tərəfin maraqlarını nəzərə alaraq həll edə bilər.

Sübut: şifahi razılaşma, yazışma və qəbzlər

Ustalarla razılaşmaların çoxu şifahi olur və mübahisənin əsas çətinliyi də buradadır. Yazılı müqavilə olmasa da, şərtləri sübut etmək mümkündür:

• yazışmalar və səsli mesajlar;
• bank köçürmələri, xüsusən təyinatında «hamam təmiri üçün avans» kimi qeyd olanlar;
• material çekləri və qəbzləri;
• işin mərhələlərinin tarixli fotoları;
• razılaşma zamanı yanınızda olan şahidlər.

Yazışmanın məhkəmədə nə qədər güclü olduğunu WhatsApp yazışmasının sübut gücü barədə yazıda ayrıca izah etmişik. Hələ mübahisə başlamayıbsa, ustaya qısa mesaj yazın: «Razılaşdığımız kimi, hamam təmiri material daxil 3500 manatdır; əlavə iş olarsa, əvvəlcədən yazılı razılaşırıq». Onun cavabı ən yaxşı sübutunuz olacaq.

Usta işi yarımçıq qoyub getdi

«Pulu artırmasanız, işləmirəm» demək müqavilənin pozulmasıdır. Belə halda:

1. Ustaya işi bitirmək üçün yazılı son müddət verin, mesajla da olar.
2. Görülmüş işin həcmini qeydə alın: foto, video, mümkünsə müstəqil mütəxəssisin rəyi.
3. Müddət keçdikdən sonra müqavilədən imtina etdiyinizi yazılı bildirin.
4. Ödədiyiniz avansdan görülmüş işin dəyərini çıxıb qalan hissəni geri tələb edin.
5. İşi başqa usta daha baha bitiribsə, fərqi zərər kimi tələb etmək imkanını nəzərdən keçirin.

Avansı alıb işə ümumiyyətlə başlamayan və əlaqəni kəsən usta ilə mübahisə bəzən mülki çərçivədən çıxır. Bu sərhədi borcun qaytarılmaması nə vaxt dələduzluğa çevrilir yazısında izah etmişik.

İki həyat nümunəsi

Sabit qiymət. Elvin hamam təmiri üçün ustayla 3500 manata razılaşıb, yazışmada «material daxil, qiymət dəyişməyəcək» sözləri var. İşin yarısında usta 1200 manat əlavə istəyir: 900 manat «plitə bahalaşıb», 300 manat isə divarların düzləndirilməsi üçün. Elvin plitənin bahalaşmasını ustanın riski sayır, çünki qiymət sabit razılaşdırılıb. Divarların düzləndirilməsi ilkin smetada yox idi; Elvin buna razılaşır və 300 manatı ayrıca yazılı razılaşma ilə ödəyir. Təmir ona 4700 yox, 3800 manata başa gəlir.

Sifariş edilməmiş iş. Günay mətbəx mebelini şifahi razılaşma ilə 2000 manata sifariş edib. Quraşdırmadan sonra usta 2600 manat istəyir: «əlavə rəflər və bahalı mexanizmlər qoydum». Günay heç bir əlavə sifariş vermədiyini və qiymətin 2000 manat olduğunu ustanın öz səsli mesajı ilə sübut edir. O, 2000 manatı köçürmə ilə ödəyir, 600 manatlıq tələbi yazılı rədd edir və sifariş etmədiyi rəfləri sökülüb aparılmaq üçün ustaya qaytarmağı təklif edir.

Tez-tez verilən suallar

Smeta olmadan razılaşmışıq, usta istədiyi qiyməti yaza bilərmi?

Xeyr. Qiymət konkret razılaşdırılmayıbsa, mübahisədə adətən oxşar iş üçün həmin yerdə alınan qiymət nəzərə alınır. Ustanın «mənim qiymətim budur» deməsi kifayət deyil.

Usta material qəbzlərini göstərmir. Tələb edə bilərəmmi?

Material sizin pulunuzla alınırsa, xərclərin çek və qəbzlərlə təsdiqlənməsini istəmək ağlabatan tələbdir. Qəbzsiz göstərilən məbləğ mübahisədə ustanın əleyhinə işləyə bilər.

Usta VÖEN-siz işləyir. Mübahisə yenə də məhkəmədə həll olunurmu?

Bəli, ustanın qeydiyyatda olmaması sizinlə bağladığı müqaviləni heçə endirmir və mübahisə podrat müqaviləsinin qaydaları ilə həll olunur. Amma dövlət nəzarət orqanlarının təsir imkanı qeydiyyatlı sahibkarlara qarşı daha genişdir, ona görə belə ustayla yazışma və ödəniş sübutları xüsusilə vacibdir.

Keyfiyyətsiz işə görə ödənişi saxlaya bilərəmmi?

Qüsuru yazılı qeyd edin və ustadan onu ağlabatan müddətdə aradan qaldırmasını tələb edin. Düzəldilməsə, qiymətin azaldılmasını və ya qüsurun başqa usta ilə aradan qaldırılması xərcinin ödənilməsini istəyə bilərsiniz. Qüsurun dəyərindən çox məbləği saxlamaq isə mübahisəni sizin əleyhinizə çevirə bilər.