Baqaj itdi və ya zədələndi: akt, müddətlər və ödəniş limitləri

Lent dayandı, sərnişinlər dağılışdı, sizin çamadan isə görünmür. Yaxud çamadan gəlib, amma təkəri qopub, küncü yarılıb. Baqaj itdi və ya zədələndisə, hava limanındakı ilk yarım saatda etdikləriniz sonra alacağınız ödənişi birbaşa müəyyən edir.

İlk yarım saat: hava limanından çıxmazdan əvvəl

Ən vacib qayda sadədir: baqajla problem varsa, baqaj alınan zaldan çıxmayın. Gəliş zalında baqaj axtarışı xidməti, bəzən isə aviaşirkətin öz nümayəndəsi işləyir. Orada baqaj pozuntusu haqqında akt doldurulur; beynəlxalq praktikada bu sənəd qısaca PIR adlanır.

Akta bunlar düşməlidir:

• reys nömrəsi, tarix və marşrut;
• baqaj qəbzinin (qeydiyyat zamanı verilən etiketin) nömrəsi;
• çamadanın təsviri: rəngi, ölçüsü, materialı, fərqləndirici əlamətləri;
• zədənin təsviri və ya içindən əskik çıxan əşyalar;
• telefonunuz və baqajın çatdırılacağı ünvan.

Aktın surətini və ona verilən axtarış nömrəsini mütləq götürün: baqajın taleyini bu nömrə ilə izləyəcəksiniz. Zədələnmiş çamadanı və əşyaları elə yerindəcə, xidmət əməkdaşının yanında fotoya çəkin. Çamadanı sonradan atmayın — aviaşirkət onu görmək istəyə bilər.

Akt tərtib etdirmədən çıxmısınızsa, hüquq itmir, amma sübut ağırlaşır. Konvensiyaya görə baqajı etirazsız qəbul etməyiniz onun salamat təhvil verildiyinin ilkin sübutu sayılır. Aviaşirkət zədənin sonradan, məsələn, taksidə yarandığını iddia edəcək və bunun əksini siz göstərməli olacaqsınız.

Şikayət müddətləri: 7 gün və 21 gün

Bu müddətlər beynəlxalq aviadaşımaya dair konvensiyalardan, ilk növbədə 1999-cu il Monreal Konvensiyasından gəlir və aviaşirkətlərin daşıma şərtlərində təkrarlanır. Şikayət yazılı olmalıdır; müddət ötürüldükdə daşıyıcının saxtakarlığı halı istisna olmaqla ona qarşı iddia qəbul olunmur. Məhkəməyə müraciət üçün də konvensiya ayrıca müddət qoyur — onu daşıma şərtlərində və konvensiyanın mətnində yoxlayın, işi uzatmayın.

Daxili reyslərdə müddətlər milli qaydalar və aviaşirkətin daşıma şərtləri ilə müəyyən olunur. Hansı reys olursa olsun, ən etibarlı yol şikayəti ilk günlərdə verməkdir.

Ödəniş limiti necə hesablanır

Monreal Konvensiyası baqaja görə daşıyıcının məsuliyyətini hər sərnişin üçün yuxarı hədlə məhdudlaşdırır. Hədd SDR ilə — Beynəlxalq Valyuta Fondunun hesab vahidi olan xüsusi borcalma hüquqları ilə — ifadə olunur və 5 ildən bir inflyasiyaya görə yenidən baxılır. Manatla bu, bir neçə min manat edir; cari rəqəm aviaşirkətin daşıma şərtlərində yazılır, SDR-in gündəlik dəyəri isə Beynəlxalq Valyuta Fondunun saytında dərc olunur.

Limit avtomatik ödəniş deyil, yuxarı sərhəddir. Aviaşirkət sübut etdiyiniz real zərəri ödəyir: çamadanın və əşyaların dəyərini, köhnəlmə nəzərə alınmaqla. Üç il işlənmiş çamadana görə yeni çamadanın qiymətini almaq çətin olacaq.

Limitdən yuxarı ödəniş almağın bir yolu var: qeydiyyat zamanı baqajın xüsusi dəyərini bəyan edib əlavə haqq ödəmək. Bu halda daşıyıcı bəyan olunan məbləğ həddində cavab verir, bir şərtlə ki, həmin məbləğin real dəyərdən çox olduğunu sübut etməsin.

Pul, zinət əşyası, sənəd, dərman və noutbuku çamadana qoymayın, əl yükündə daşıyın. Baqajda olduqda həm onların varlığını sübut etmək çətinləşir, həm də daşıma şərtləri belə əşyalar üçün əlavə məhdudiyyət qoya bilər. Kiçik cızıq və sürtünmə kimi adi köhnəlmə izləri də adətən ödənilmir.

Baqaj gecikəndə: ilkin ehtiyac xərcləri

Baqajın gecikməsi də zərərdir. Evdən uzaqdasınızsa, gigiyena vasitələri, dəyişək paltar, uşaq üçün lazımi əşyalar almaq məcburiyyətində qalırsınız. Bu xərcləri aviaşirkətdən tələb etmək olar, amma iki şərtlə: alınanlar həqiqətən zəruri olmalı və çeklə təsdiqlənməlidir. Baqaj gəldikdən sonra alınmış bahalı kostyumun pulunu almaq çətin olacaq.

Bəzi aviaşirkətlər akt tərtib edilən kimi ilkin xərclər üçün müəyyən məbləğ ödəyir və ya gündəlik hədd bildirir. Bunu elə aktı doldurarkən soruşun. Reysin özü də gecikibsə, sərnişin kimi ayrıca hüquqlarınız var — onları reys ləğv olunduqda və ya gecikdikdə yazısında izah etmişik.

Pretenziya: addım-addım

1. Aktın surətini, bileti, minik talonunu və baqaj qəbzini bir yerə toplayın.
2. Zərərin siyahısını tutun: hər əşya, alındığı vaxt, qiyməti, mümkünsə çek, bank çıxarışı və ya foto.
3. Aviaşirkətə yazılı pretenziya göndərin və müddətə sığın: zədədə 7 gün, gecikmədə 21 gün.
4. Pretenziyanın daxil olma nömrəsini və ya göndərmə sübutunu saxlayın.
5. Cavab gəlmirsə və ya təklif olunan məbləğ zərəri örtmürsə, dövlət nəzarət orqanına və ya məhkəməyə müraciət edin.

Pretenziyanın mətnini istehlakçı pretenziyası nümunəsi əsasında qura bilərsiniz: tələbi, hesablamanı və əlavələri ayrı-ayrı göstərmək mübahisəni qısaldır.

İki həyat nümunəsi

Gecikmiş çamadan. Leyla İstanbul üzərindən Bakıya uçur, çamadanı isə tranzitdə qalır. O, gəliş zalında akt tərtib etdirir və axtarış nömrəsini götürür. Baqaj 3 gün sonra evə çatdırılır, bu müddətdə Leyla gigiyena vasitələri və dəyişək paltara 120 manat xərcləyir. O, çekləri əlavə edib 21 gün ərzində aviaşirkətə yazılı pretenziya göndərir və bu xərcin tam ödənilməsini tələb edir.

Gecikmiş şikayət. Kamran hava limanında çamadanın təkərinin qopduğunu görür, amma tələsdiyi üçün akt tərtib etdirmir. On gün sonra aviaşirkətə yazıb 250 manatlıq çamadanın dəyərini tələb edir. Aviaşirkət 7 günlük müddətin keçdiyini və baqajın etirazsız qəbul edildiyini əsas gətirib tələbi rədd edir. Eyni zədə hava limanında aktla qeydə alınsaydı, mübahisə tamam başqa cür olardı.

Tez-tez verilən suallar

Çamadandakı əşyaların çeki yoxdur, necə sübut edim?

Bank çıxarışı, onlayn sifarişlərin tarixçəsi, səfərdən əvvəl çəkilmiş fotolar və əşyaların ətraflı siyahısı da sübut kimi təqdim oluna bilər. Sübut nə qədər zəifdirsə, aviaşirkətin məbləği azaltmaq ehtimalı bir o qədər yüksəkdir.

Tranzit uçuşda hansı aviaşirkətə şikayət etməliyəm?

Akt adətən sizi son məntəqəyə çatdıran aviaşirkətin xidmətində tərtib olunur. Konvensiyaya görə tələbi birinci daşıyıcıya, son daşıyıcıya və ya zərərin baş verdiyi hissəni yerinə yetirən daşıyıcıya ünvanlaya bilərsiniz.

Xidmət akt tərtib etməkdən imtina edirsə, nə etməli?

Pozuntunu yazılı ərizə ilə bildirin və surətinə qəbul qeydi qoydurun. Zədəni və xidmət məntəqəsini fotoya çəkin, mümkünsə, yanınızdakı sərnişinlərin əlaqə məlumatını şahid kimi götürün.

Daxili reysdə baqaj itibsə, qaydalar eynidirmi?

Beynəlxalq konvensiya daxili reyslərə tətbiq olunmur, burada milli qanunvericilik və aviaşirkətin daşıma şərtləri işləyir. Amma əsas addımlar — akt, yazılı şikayət, sübut — eynidir.