Şüşələrin tündləşdirilməsi (toninq): icazə, ödəniş və cərimə

Avtomobili ikinci əldən aldınız, şüşələrə tünd örtük çəkilib, satıcı isə «heç kim saxlamır» deyib sizi arxayın salıb. İlk postda əməkdaş ölçü cihazını şüşəyə yaxınlaşdırır və 150 manatlıq qərar çıxarır. Şüşələrin tündləşdirilməsi tam qadağan deyil, amma yalnız qanunun müəyyən etdiyi çərçivədə mümkündür, bu çərçivədən kənarda isə hər yoxlama yeni cərimə riski deməkdir.

Toninq nə vaxt qanunidir?

Qanunvericiliyin məqsədi sadədir: sürücü yolu, güzgüləri və ətrafı aydın görməlidir, yol polisi isə lazım olduqda salonun içini görə bilməlidir. Buna görə qaydalar şüşələrin işıqkeçirmə qabiliyyətinə tələb qoyur. Tələbə uyğun şüşə problem yaratmır. Tələbdən tünd şüşə isə yalnız icazə olduqda qanunidir.

Tələblər bütün şüşələr üçün eyni olmaya bilər: ön şüşə sürücünün əsas görmə sahəsidir və ona adətən daha sərt tələb qoyulur. Hansı şüşəyə hansı tələbin şamil olunduğunu «Yol hərəkəti haqqında» Qanunun və əlaqəli qaydaların e-qanun.az-dakı mətnindən yoxlayın. Satıcının və ya ustanın «bu faizə icazə var» sözü sübut deyil.

İcazə necə alınır və nə qədər ödənilir?

Tündləşdirməyə icazə ödənişlidir. Ödənişin məbləği, icazənin müddəti və müraciət qaydası normativ aktlarla müəyyən edilir və vaxtaşırı dəyişə bilər. Ona görə rəqəmi forumlardan yox, Daxili İşlər Nazirliyinin rəsmi mənbələrindən və e-qanun.az-dan öyrənin.

Ardıcıllıq belədir:

1. Rəsmi tələbləri öyrənin: icazənin hansı şüşələrə və hansı dərəcədə tündləşdirməyə şamil olunduğunu dəqiqləşdirin.
2. Müraciəti yalnız rəsmi kanalla edin: səlahiyyətli orqana birbaşa və ya elektron xidmət mövcuddursa, onun vasitəsilə.
3. Ödənişi edin və qəbzi saxlayın.
4. İcazəni aldıqdan sonra onu yoxlama zamanı təqdim edə biləcəyiniz şəkildə — avtomobildə və ya telefonunuzda — saxlayın.
5. İcazə müddətlidirsə, bitmə tarixini təqvimə yazın və vaxtında yeniləyin.

«Pulunu ver, icazəni biz düzəldək» deyən vasitəçilərdən uzaq durun. Rəsmi reyestrdə olmayan kağız yoxlamada sizi qorumayacaq, saxta sənəd isə məsələni inzibati xətadan çox daha ciddi müstəviyə keçirə bilər.

Qanunsuz toninqə görə cərimə: 150 manat

2026-cı il üçün qüvvədə olan cədvələ görə şüşələrin qanunsuz tündləşdirilməsi 150 manat cərimə ilə nəticələnir (İXM 342.2). Bu pozuntuya bal yazılmır. Digər pozuntuların məbləğlərini yol hərəkəti cərimələri cədvəlində toplamışıq.

Balın olmaması bu pozuntunu ucuz etmir. Cərimə keçmiş pozuntuya görə ödənilir, örtük isə şüşədə qalır. Deməli, növbəti yoxlamada yeni qərar çıxarıla bilər.

Ramil tünd örtüklü avtomobil alır və örtüyü saxlamağa qərar verir. Bir ay ərzində iki dəfə saxlanılır və hər dəfə 150 manat, cəmi 300 manat ödəyir. Üçüncü yoxlamadan əvvəl hesablayır: örtüyü çıxartdırmaq ona növbəti cərimədən ucuz başa gələcək. Tündləşdirmə ona vacibdirsə, düzgün seçim rəsmi icazə almaqdır, çünki cərimələr heç vaxt icazəni əvəz etmir.

Ölçmə necə aparılır və nəyə diqqət etməli?

Tündləşdirmənin qanunsuz olub-olmadığını göz yox, ölçmə müəyyən edir. Yol polisi şüşənin işıqkeçirmə qabiliyyətini xüsusi cihazla ölçür və nəticə sizin əleyhinizə sübuta çevrilir. Ona görə ölçmənin düzgün aparılması sizin də marağınızdadır.

Yoxlama zamanı bunlara diqqət edin:

• ölçmə sizin gözünüz qarşısında aparılsın və cihazın göstəricisini özünüz görün;
• şüşə təmiz və quru olsun: toz, palçıq və nəm nəticəyə təsir edə bilər;
• cihazın metroloji yoxlamadan keçdiyini təsdiqləyən sənədi soruşun;
• ölçmənin nəticəsi qərarda və ya protokolda rəqəmlə göstərilsin;
• razı deyilsinizsə, etirazınızı izahat hissəsinə yazın və təkrar ölçmə aparılmasını xahiş edin.

Nərmini yağışlı havada saxlayırlar. Əməkdaş yaş şüşəni silmədən ölçür və nəticənin tələbdən aşağı olduğunu bildirir. Nərmin protokolun izahat hissəsinə şüşənin yaş olduğunu, cihazın metroloji yoxlama sənədinin təqdim edilmədiyini yazır. Sonra qərarın surətini aldığı gündən 10 gün ərzində şikayət verir və ölçmə anının telefon videosunu əlavə edir. İnzibati xəta işində aradan qaldırıla bilməyən şübhələr şəxsin xeyrinə şərh edilir: ölçmənin düzgünlüyü sübut olunmasa, qərar ləğv edilməlidir.

Cəriməyə necə şikayət etməli?

Şikayət müddəti qərarın surətini aldığınız gündən 10 gündür. Şikayətə əsaslandırmanı güclü edən sübutları əlavə edin:

1. İcazəniz varsa, onun surətini və ödəniş qəbzini əlavə edin: icazə olduğu halda çıxarılmış qərar əsassızdır.
2. Şüşələr zavod istehsalıdırsa və üzərinə örtük çəkilməyibsə, bunu təsdiqləyən foto və sənədləri təqdim edin.
3. Ölçmə qaydası pozulubsa, bunu protokoldakı qeydinizlə, video və şahid ifadəsi ilə göstərin.
4. Qərardakı məlumatları — tarix, vaxt, yer, qeydiyyat nişanı, maddə — yoxlayın: səhv özü şikayət əsası ola bilər.

Şikayətin mətni və işləyən arqumentlər barədə DYP və kamera cəriməsindən şikayət yazısında ətraflı danışmışıq. Qərarla razısınızsa, cəriməni vaxtında ödəyin: ödənilməyən cərimə məcburi icraya yönəldilir.

İkinci əl avtomobil alarkən nəyi yoxlamalı?

Tünd şüşə ikinci əl bazarında tez-tez rast gəlinən «sürprizdir». Alqı-satqıdan əvvəl satıcıdan üç sual soruşun: şüşələr zavod istehsalıdır, yoxsa üzərinə örtük çəkilib? Tündləşdirməyə icazə varmı? İcazə kimin adınadır və müddəti nə vaxt bitir?

İcazə satıcının adına verilibsə, avtomobil sizə keçəndən sonra onun qüvvədə qalıb-qalmadığını rəsmi mənbədən dəqiqləşdirin. Cavab aydın deyilsə, ən sadə yol avtomobili almamışdan əvvəl örtüyün çıxarılmasını razılaşdırmaq və ya ilk gündən öz adınıza icazə üçün müraciət etməkdir. Eyni zamanda avtomobilin texniki baxışdan vaxtında keçib-keçmədiyini də yoxlayın: baxışdan keçməmiş avtomobili idarə etmək ayrıca 50 manatlıq cərimədir.

Tez-tez verilən suallar

Toninqə görə bal yazılırmı?

Xeyr. 2026-cı il üçün qüvvədə olan cədvələ görə İXM 342.2 üzrə pozuntuya bal yazılmır. Amma hər qərar ayrıca 150 manat cərimə deməkdir.

Cəriməni ödədim. Örtüyü çıxarmaq məcburidirmi?

Ödəniş yalnız qeydə alınmış pozuntunu bağlayır. Örtük yerində qalırsa və icazə yoxdursa, pozuntu davam edir və növbəti yoxlamada yeni qərar çıxarıla bilər.

İcazə üçün nə qədər ödəmək lazımdır?

Məbləğ normativ aktlarla müəyyən edilir və dəyişə bilər. Aktual rəqəmi e-qanun.az-dan və Daxili İşlər Nazirliyinin rəsmi mənbələrindən yoxlayın, vasitəçilərin dediyi məbləğlərə etibar etməyin.

Ölçmənin nəticəsi ilə razı deyiləm. Nə etməliyəm?

Etirazınızı protokolun izahat hissəsinə yazın, cihazın metroloji yoxlama sənədini soruşun və ölçməni videoya çəkin. Qərarın surətini aldığınız gündən 10 gün ərzində şikayət verin.