İşləməyən və ya aşağı maaş göstərən valideyndən aliment necə tutulur

Keçmiş həyat yoldaşınız məhkəmədə «işləmirəm, gəlirim yoxdur» deyir, amma hər gün taksi sürür. Ya da öz şirkətində rəsmən 400 manat maaş alır, ildə iki dəfə xaricə istirahətə gedir. Belə vəziyyətdə çoxları aliment almağın mümkün olmadığını düşünür, halbuki işləməyən valideyndən aliment də tutulur — sadəcə üsul fərqlidir.

İşsizlik alimentdən azad edirmi?

Xeyr. Valideynin azyaşlı uşağını saxlamaq vəzifəsi onun iş statusundan və gəlirinin olub-olmamasından asılı deyil. Rəsmi işin olmaması yalnız hesablama üsulunu dəyişir: gəlirdən pay əvəzinə sabit pul məbləği təyin olunur.

Məhkəmədə ən çox eşidilən arqumentlər tanışdır: «işsizəm», «tələbəyəm», «valideynlərimin yanında yaşayıram», «kreditim var». Bunların heç biri təkbaşına alimentdən azad etmir. Məhkəmə bu halları yalnız məbləği müəyyən edərkən, ödəyicinin real imkanlarını qiymətləndirmək üçün nəzərə alır.

Qanun hansı hallarda sabit məbləğ təyin edir?

Ailə Məcəlləsinin 77-ci maddəsi alimentin sabit pul məbləğində təyin olunmasının şərtlərini sadalayır. Siyahı ödəyicinin deyil, uşağın xeyrinə işləyir: faizlə tutulma real vəziyyəti əks etdirmirsə, məhkəməyə başqa alət verilir.

Sonuncu bənd ən az istifadə olunan, amma ən güclü arqumentdir. Rəsmi maaşdan 1/4 pay uşağın minimum ehtiyaclarını belə ödəmirsə, bu, faizlə tutulmanın alimenti alan tərəfin mənafeyini ciddi pozduğunu göstərir. Faizlə və sabit məbləğlə alimentin ümumi müqayisəsini aliment məbləğinin hesablanması barədə əsas yazımızda vermişik.

Sabit məbləğ necə müəyyən olunur?

Qanun konkret rəqəm yazmır, prinsip qoyur: məbləğ uşağın əvvəlki təminat səviyyəsini mümkün qədər saxlamalıdır. Bununla yanaşı, məhkəmə hər iki tərəfin maddi və ailə vəziyyətini nəzərə alır.

Praktikada oriyentir uşaqlar üçün yaşayış minimumudur. 2026-cı ildə bu göstərici 260 manatdır. Uşağın müalicə, təhsil və ya digər xüsusi xərcləri sənədlə təsdiqlənirsə, məhkəmə daha yüksək məbləğ də təyin edə bilər.

Nümunə. Fərid heç yerdə rəsmi işləmir, məhkəməyə «gəlirim yoxdur» deyir. Nərmin onun taksi tətbiqində işlədiyini göstərən ekran görüntülərini və iki şahidin ifadəsini təqdim edir. Məhkəmə gəlirin qeyri-müntəzəm olduğunu nəzərə alaraq alimenti sabit məbləğdə — ayda 260 manat təyin edir.

Sabit məbləğin bir zəif tərəfi var: yaşayış minimumu artanda o, öz-özünə artmır. Bunun üçün yenidən məhkəməyə müraciət lazımdır — qaydanı alimentin artırılması yazısında izah etmişik.

Aşağı maaş göstərən valideyn: pay üstəgəl sabit əlavə

Ən çətin hal odur ki, ödəyici rəsmən işləyir, amma kağız üzərində minimum maaş alır. 2026-cı ildə minimum aylıq əməkhaqqı 400 manatdır. Bu maaşın 1/4-i 100 manatdır, vergilər çıxıldıqdan sonra isə daha da az qalır.

Ailə Məcəlləsi belə hal üçün çıxış yolu verir: məhkəmə alimenti eyni vaxtda həm qazancdan pay, həm də sabit pul məbləği kimi təyin edə bilər. Pay rəsmi maaşdan avtomatik tutulur, sabit əlavə isə real gəlirlə rəsmi maaş arasındakı boşluğu doldurur.

Nümunə. Rövşən öz şirkətinin direktorudur, rəsmi maaşı 600 manatdır. Bir uşağa görə 1/4 pay 150 manatdan da az edir. Uşağın anası Rövşənin yeni avtomobilinin qeydiyyat məlumatını və xarici səfərlərinin fotolarını təqdim edir, şirkətin vergi məlumatlarının məhkəmə vasitəsilə tələb edilməsini xahiş edir. Məhkəmə 1/4 payla yanaşı ayda 150 manat sabit əlavə təyin edir.

İcra mərhələsində bir hədd nəzərə alınır: azyaşlı uşaqlar üçün aliment tutularkən əmək haqqından tutulmaların ümumi məbləği 70%-ə çata bilər. Maaşdan tutula bilməyən hissə ödəyicinin öhdəliyi olaraq qalır və icra məmuru onu digər gəlirlər və əmlak hesabına tələb edə bilər.

Gizli gəliri necə sübut etməli?

Mülki prosesdə hər tərəf istinad etdiyi halları sübut etməlidir. Siz ödəyicinin bank hesablarına və vergi məlumatlarına birbaşa çıxış əldə edə bilməzsiniz, amma məhkəmədən sübutların tələb olunmasını xahiş edə bilərsiniz. Bunun üçün iddia ərizəsində və ya iclasda ayrıca vəsatət qaldırılır.

Dolayı sübutlar gəlirin dəqiq məbləğini təsdiq etmir, amma rəsmi maaşın real vəziyyəti əks etdirmədiyini göstərir. Hakim üçün bu, sabit məbləğə və ya qarışıq üsula keçmək üçün kifayət edə bilər.

Qərardan sonra: ödəyici işə düzələndə və ödəmədikdə

Sabit məbləğ təyin olunduqdan sonra ödəyici rəsmi işə düzələ bilər. Bunu öyrənən kimi icra məmuruna yazılı bildirin ki, icra sənədi yeni iş yerinə göndərilsin və aliment mənbədə tutulsun. Yeni maaş yüksəkdirsə, sabit məbləğdən qazancdan paya keçid üçün məhkəməyə müraciət etmək sərfəli ola bilər.

Ödəyici heç işə düzəlmirsə və ödəmirsə, borc yaranır. İcra məmuru onun hesablarına və əmlakına həbs qoya, ölkədən çıxışını müvəqqəti məhdudlaşdıra bilər. Qərəzli yayınma isə Cinayət Məcəlləsi ilə məsuliyyətə səbəb olur. Bu tədbirləri aliment ödəməyənin məsuliyyəti yazısında ətraflı izah etmişik.

Tez-tez verilən suallar

Ödəyici tələbədir. Aliment yenə təyin olunurmu?

Bəli. Tələbəlik aliment vəzifəsini aradan qaldırmır. Məhkəmə sabit məbləğ təyin edərkən onun real imkanlarını nəzərə alır, amma uşağın təminatı ön planda qalır.

Ödəyici xaricdə işləyir. Aliment necə təyin olunur?

Gəlir xarici valyuta ilə alınırsa, qanun alimentin sabit pul məbləğində təyin olunmasına imkan verir. Məbləğ, bir qayda olaraq, manatla müəyyən edilir, icra isə ödəyicinin Azərbaycandakı hesabları və əmlakı, həmçinin ölkədən çıxışın məhdudlaşdırılması kimi tədbirlər vasitəsilə aparılır.

Ödəyici pensiya alır. Aliment pensiyadan tutulurmu?

Bəli. Aliment yalnız əmək haqqından deyil, pensiya, təqaüd, sahibkarlıq və icarə gəliri kimi digər gəlirlərdən də tutulur. Məhkəmə ödəyicinin vəziyyətini nəzərə alaraq payı və ya sabit məbləği müəyyən edir.

Minimum əmək haqqı almaq real gəliri gizlətmək sayılırmı?

Özlüyündə yox. Minimum maaş şübhə doğurmur, əgər həyat tərzi də ona uyğundursa. Bahalı avtomobil, müntəzəm xarici səfərlər və ya biznes fəaliyyəti ilə uyğunsuzluq varsa, bu, pay üstəgəl sabit məbləğ tələbi üçün əsas ola bilər.