Alimentin azaldılması: hansı hallarda mümkündür

Aliment 2022-ci ildə, maaşınız 1600 manat olanda, ayda 400 manat sabit məbləğdə təyin edilib. İndi müəssisə bağlanıb, yeni işdə 700 manat alırsınız, yeni ailədə körpəniz var, icra vərəqəsi isə köhnə rəqəmlə qalıb. Alimentin azaldılması mümkündür, amma yalnız məhkəmə qərarı ilə və sənədlə təsdiqlənmiş əsasla.

Alimenti azaltmağın hüquqi əsası nədir?

Ailə Məcəlləsi aliment təyin olunduqdan sonra tərəflərdən birinin maddi və ya ailə vəziyyəti dəyişərsə, maraqlı tərəfin tələbi ilə məhkəməyə məbləği dəyişmək imkanı verir. Bu qayda iki istiqamətdə işləyir: alimenti alan tərəf artırma, ödəyən tərəf isə azaltma tələb edə bilər. Artırmanın məntiqini alimentin artırılması barədə yazıda izah etmişik, burada medalın o biri üzünə baxırıq.

Hakim üçün əsas sual budur: əvvəlki qərar çıxarılanda vəziyyət necə idi, indi nə dəyişib? Dəyişiklik həm real, həm də əhəmiyyətli olmalıdır. Maaşın bir neçə on manat azalması, adətən, yeni qərar üçün kifayət etmir.

Bir məqamı əvvəlcədən aydınlaşdırın. Aliment qazancdan pay kimi (1/4, 1/3, 1/2) təyin olunubsa, maaş azaldıqca tutulan məbləğ də öz-özünə azalır. Məhkəməyə getmək, əsasən, aliment sabit pul məbləğində təyin olunanda və ya payın özünün endirilməsi lazım olanda tələb olunur. Bu üsulların fərqini aliment məbləğinin necə hesablandığı yazısında ətraflı açmışıq.

Məhkəmə hansı halları azaltma üçün əsas sayır?

Qanun əsasların qapalı siyahısını vermir. Məhkəmə hər iki tərəfin maddi və ailə vəziyyətini bütövlükdə qiymətləndirir. Praktikada ən çox aşağıdakı hallar müzakirə olunur.

Yeni ailə və yeni uşaqlar

Ən çox verilən sual budur. Yeni nikahın özü azaltma üçün əsas deyil. Əsas ola biləcək hal yeni nikahdan və ya başqa münasibətdən doğulmuş azyaşlı uşaqlardır, çünki ödəyici onları da saxlamağa borcludur. Bütün uşaqların hüquqları bərabərdir: məhkəmə birini digərinin hesabına təmin etmir, yükü onların arasında ədalətli bölməyə çalışır.

Gəlirin azalması

Burada həlledici söz «üzrlü»dür. Müəssisənin ləğvi, ixtisar, xəstəlik səbəbindən daha yüngül işə keçmə üzrlü səbəblərdir. Öz istəyi ilə işdən çıxmaq və ya daha az maaşlı işə keçmək isə çox vaxt əks nəticə verir: məhkəmə bunu aliment yükündən qaçmaq cəhdi kimi qiymətləndirə bilər.

Hansı hallar azaltma üçün əsas deyil?

Ödəyicilərin məhkəməyə gətirdiyi arqumentlərin xeyli hissəsi uğursuz olur. Səbəb sadədir: aşağıdakılar ya ödəyicinin öz seçimidir, ya da alimentlə bağlı deyil.

• kredit, ipoteka və ya avtomobil borcu;
• əmək qabiliyyətli yeni həyat yoldaşının saxlanması;
• «alimenti uşağa xərcləmir» iddiası — bu, azaltma deyil, ayrıca məsələdir;
• uşaqla görüşə mane olunması — görüş qaydası ayrıca həll edilir;
• rəsmi maaşın süni şəkildə aşağı göstərilməsi.

Sonuncu hal xüsusilə risklidir. Məhkəmə real gəliri üzə çıxarmaq üçün iş yerinə, vergi orqanına və banka sorğu göndərə bilər. Belə işlərdə əks tərəfin hansı sübutlardan istifadə etdiyini aşağı maaş göstərən valideyndən aliment yazısında ayrıca izah etmişik.

Azaltma iddiası necə verilir?

1. Əvvəlki qətnamənin və icra vərəqəsinin surətini hazırlayın.
2. Son qərardan sonra nəyin dəyişdiyini sənədlərlə təsdiq edin: arayış, əmr, doğum şəhadətnaməsi, tibbi sənəd.
3. Tələbi konkret yazın: «ayda 400 manat məbləğində təyin olunmuş alimentin 250 manata endirilməsi».
4. İddianı alimenti alan tərəfə qarşı, onun yaşayış yeri üzrə rayon (şəhər) məhkəməsinə verin.
5. Ailə mübahisələrində məhkəməyə müraciətdən əvvəl ilkin mediasiya ümumi qaydadır. Tələbinizin bu qaydaya düşüb-düşmədiyini və dövlət rüsumu məsələsini məhkəmənin dəftərxanasında əvvəlcədən dəqiqləşdirin.

Məhkəmə qərar çıxaranda iki tərəfin vəziyyətini müqayisə edir. Tələb tam və ya qismən təmin oluna, yaxud rədd edilə bilər.

İki həyat nümunəsi

Qismən təmin olunmuş iddia. Rəşad birinci nikahdan olan oğluna ayda 400 manat sabit aliment ödəyirdi. 2026-cı ildə işlədiyi müəssisə ləğv edildi, yeni işdə vergilərdən sonra 700 manat alır, yeni ailəsində körpə qızı var. Rəşad alimentin 175 manata endirilməsini istədi. Məhkəmə hər iki uşağın maraqlarını və böyük oğlunun artıq formalaşmış xərclərini nəzərə alaraq məbləği 250 manata endirdi.

Rədd edilmiş iddia. Nicat maaşlı işindən öz istəyi ilə çıxdı, ticarətlə məşğul olmağa başladı və «rəsmi gəlirim yoxdur» deyə alimentin azaldılmasını tələb etdi. Uşağın anası Nicatın mağazasının fotolarını və müştəri yazışmalarını təqdim etdi. Məhkəmə gəlirin azalmasını üzrlü saymadı və iddianı rədd etdi.

Tez-tez verilən suallar

Aliment payla təyin olunub, maaşım azalıb. Məhkəməyə getməliyəmmi?

Xeyr. Pay kimi təyin olunmuş aliment maaşla birlikdə öz-özünə azalır. Yalnız payın özünü dəyişmək istəyirsinizsə, məhkəməyə müraciət lazımdır.

Uşaq mənim yanıma köçüb. Alimenti ödəməyə davam etməliyəmmi?

Faktiki köçmə icra sənədini avtomatik dayandırmır. Məhkəmə qaydasında alimentdən azad olunmağı tələb etməli, lazım olsa, uşağın yaşayış yerinin müəyyən edilməsi məsələsini də qaldırmalısınız.

Alimentin azaldılması yığılmış borcu da silirmi?

Xeyr. Yeni məbləğ məhkəmə qərarında göstərilən vaxtdan tətbiq olunur. Ondan əvvəl yaranmış borc qüvvədə qalır.

Əlillik alsam, aliment tamamilə ləğv olunurmu?

Avtomatik yox. Əmək qabiliyyətinin itirilməsi azaltma üçün ciddi əsasdır, amma məhkəmə uşağın ehtiyaclarını və sizin digər gəlirlərinizi, məsələn, pensiyanı da nəzərə alır.