Mülki prosessual fəaliyyət qabiliyyəti

Mülki prosessual fəaliyyət qabiliyyəti — qanunvericilikdə tərifi

49.1. Öz fəaliyyəti ilə məhkəmədə hüquqlarını həyata keçirmək və vəzifələrini yerinə yetirmək, işin aparılmasını nümayəndəyə tapşırmaq qabiliyyəti (mülki-prosessual fəaliyyət qabiliyyəti) tam həcmdə yetkinlik yaşına çatmış hər bir fiziki şəxsə və qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada qeydə alınmış hüquqi şəxsə məxsusdur.

Mülki prosessual fəaliyyət qabiliyyəti nə deməkdir?

Hüquq qabiliyyətindən fərqli olaraq, fəaliyyət qabiliyyəti şəxsin məhkəmədə işi öz hərəkətləri ilə — iddia qaldırmaq, vəsatət vermək, nümayəndə seçmək yolu ilə — aparmaq imkanıdır. Fiziki şəxsə o, yetkinlik yaşına çatdıqda tam həcmdə məxsus olur; Mülki Məcəlləyə görə yetkinlik yaşı on səkkiz yaşdır (Mülki Məcəllə, maddə 28.2). On altı yaşında tam fəaliyyət qabiliyyətli elan edilmiş (emansipasiya olunmuş) yetkinlik yaşına çatmayan şəxs də məhkəmədə öz hüquq və vəzifələrini şəxsən həyata keçirə bilər (Mülki Prosessual Məcəllə, maddə 49.2).

On dörd yaşından on səkkiz yaşınadək şəxslərin və məhdud fəaliyyət qabiliyyətli hesab edilənlərin mənafelərini məhkəmədə qanuni nümayəndələri qoruyur, lakin məhkəmə onların özlərini də işə cəlb edə bilər (Mülki Prosessual Məcəllə, maddə 49.3). On dörd yaşınadək uşaqların və fəaliyyət qabiliyyəti olmayan şəxslərin mənafelərini qanuni nümayəndələri qoruyur (Mülki Prosessual Məcəllə, maddə 49.4). Qanunla nəzərdə tutulan hallarda, məsələn, əmək haqqına və ya sahibkarlıq gəlirinə sərəncamla bağlı əqdlər üzrə yetkinlik yaşına çatmayanlar məhkəmədə özlərini şəxsən müdafiə edirlər (Mülki Prosessual Məcəllə, maddə 49.5).

Nümunə

On beş yaşlı yeniyetmənin hüquqları ilə bağlı işdə onun valideyni qanuni nümayəndə kimi çıxış edir, məhkəmə isə yeniyetmənin özünü də prosesə cəlb edə bilər.