Dron uçurtmaq: qeydiyyat və qadağan zonalar

Yeni dron almısınız və ilk videonu dəniz sahilindən və ya şəhərin mərkəzindən çəkmək istəyirsiniz. Amma bir neçə dəqiqəlik uçuş polislə söhbətə, cihazın yoxlanılmasına və inzibati xəta protokoluna çevrilə bilər. Dron uçurtmaq oyuncaq işlətmək deyil: siz dövlətin nəzarətində olan hava məkanına çıxırsınız.

Niyə dron adi oyuncaq sayılmır?

Ölkənin hava məkanı dövlətin suverenliyi altındadır və ondan istifadə aviasiya qanunvericiliyi ilə tənzimlənir. Dron pilotsuz uçuş aparatıdır: ölçüsü kiçik olsa da, təyyarə və helikopterlərlə eyni məkanda hərəkət edir. Bir neçə yüz qramlıq cihaz belə mühərrikə düşərsə, faciəyə səbəb ola bilər.

İkinci səbəb təhlükəsizlikdir. Kameralı dron bir neçə dəqiqəyə hərbi obyekti, neft-qaz infrastrukturunu və ya dövlət binasını yuxarıdan çəkə bilər. Buna görə dövlət dronlara adi elektron cihaz kimi yox, potensial risk mənbəyi kimi baxır.

Üçüncü səbəb şəxsi həyatdır. Hasar insanı küçədən qoruyur, amma yuxarıdan baxan kameradan qorumur.

Qeydiyyat və icazə: uçuşdan əvvəl nəyi yoxlamalı?

Tələblər dronun çəkisindən, uçuşun məqsədindən (hobbi və ya pullu çəkiliş) və yerindən asılı ola bilər. Konkret hədləri və qaydaları mülki aviasiya sahəsində səlahiyyətli dövlət qurumunun rəsmi saytından və e-qanun.az-dakı aviasiya qanunvericiliyindən yoxlayın. Uçuşdan əvvəl bu siyahıdan keçin:

1. Cihazın mənşəyi. Dronu xaricdən gətirirsinizsə və ya sifariş edirsinizsə, gömrük rejimini əvvəlcədən öyrənin. Ümumi qaydaları gömrük qaydaları yazısında izah etmişik.
2. Qeydiyyat. Dronunuzun qeydiyyata alınmalı olub-olmadığını dəqiqləşdirin.
3. Uçuş yeri. Seçdiyiniz ərazinin qadağan və ya məhdud zonaya düşüb-düşmədiyini yoxlayın.
4. Razılaşdırma. Uçuş icazə və ya razılaşdırma tələb edirsə, onu əvvəlcədən alın və sənədi yanınızda saxlayın.
5. Mülkiyyətçinin razılığı. Özəl ərazidə və ya binanın üzərində çəkiliş edəcəksinizsə, sahibdən yazılı razılıq alın.

Pullu çəkilişdə, məsələn, toy və ya reklam videosunda məsuliyyət daha da artır: sifarişçi qarşısında da, dövlət qarşısında da cavabdeh sizsiniz.

Harada uçurtmaq olmaz?

Qadağan zonaların məntiqi sadədir: təhlükəsizlik, strateji obyektlər və insanların həyatı.

Qanuni zonada da təhlükəsizlik qaydaları işləyir: dronu gözünüzün görə biləcəyi məsafədə saxlayın, küləkli havada və gecə uçuşdan çəkinin, batareyanın vəziyyətini yoxlayın.

Kamera ilə uçmaq: şəxsi həyat və çəkiliş

Konstitusiya şəxsi və ailə həyatının toxunulmazlığını qoruyur. Qonşunun həyətini, balkonunu, pəncərəsini razılıqsız çəkmək və bu görüntünü yaymaq həmin hüququ pozur. Tanınan insanın təsviri fərdi məlumat sayıla bilər, ona görə yayım üçün razılıq vacibdir. Görüntünün silinməsini necə tələb etmək olduğunu razılıq olmadan foto və video paylaşımı yazısında, stasionar kameralarla bağlı oxşar mübahisələri isə qonşunun kamerası həyəti çəkir yazısında izah etmişik.

Şəxsi həyatın pozulması mülki iddiaya, ağır hallarda isə Cinayət Məcəlləsi ilə məsuliyyətə səbəb ola bilər.

Pozuntuya görə hansı məsuliyyət yaranır?

• İnzibati. Hava məkanından istifadə qaydalarının pozulmasına görə İnzibati Xətalar Məcəlləsində məsuliyyət nəzərdə tutulub. Cərimənin məbləğini İXM-in qüvvədə olan mətnindən e-qanun.az-da yoxlayın.
• Mülki. Dron maşının şüşəsinə düşsə və ya insana xəsarət yetirsə, vurulan zərəri tam həcmdə ödəməlisiniz.
• Cinayət. Hərbi obyektlərin çəkilişi, insanların sağlamlığına ciddi zərər və ya şəxsi həyatın ağır pozulması Cinayət Məcəlləsi ilə məsuliyyət yarada bilər.

İki həyat nümunəsi

Toy çəkilişi. Kamran restoranın bağında toy videosu çəkirdi. Dron siqnalı itirdi və dayanacaqdakı avtomobilin ön şüşəsinə düşdü. Şüşənin dəyişdirilməsi 450 manata başa gəldi və bu məbləği Kamran ödədi. Gələn polis əməkdaşları uçuşa icazə sənədlərini də soruşdu — Kamranın əlində heç bir sənəd yox idi.

Gün batımı. Səməd şəhər mərkəzində dövlət binasının yaxınlığında gün batımını çəkmək üçün dronu havaya qaldırdı. Bir neçə dəqiqə sonra polis yaxınlaşdı, cihaz və yaddaş kartı yoxlanıldı, Səmədin barəsində inzibati xəta protokolu tərtib edildi. Protokolla razı deyildisə, qərardan şikayət müddəti surəti aldığı gündən 10 gün idi.

Tez-tez verilən suallar

Kiçik dron üçün də icazə lazımdırmı?

Tələblər dronun çəkisindən, uçuşun məqsədindən və yerindən asılı ola bilər. Kiçik ölçü qadağan zonada uçmağa haqq vermir; aktual hədləri mülki aviasiya qurumunun rəsmi saytından yoxlayın.

Öz həyətimin üstündə uçurtmaq olarmı?

Torpağın mülkiyyətçisi olmaq onun üzərindəki hava məkanına sərbəst sərəncam hüququ vermir. Həyətiniz məhdud zonaya düşürsə, burada da uçuş qaydaları tətbiq olunur, qonşuların həyətini isə çəkməməlisiniz.

Dronla çəkdiyim videonu sosial şəbəkədə paylaşa bilərəmmi?

Tanınan insanların və özəl ərazilərin görüntüsünü razılıqsız yaymaq şəxsi həyatın toxunulmazlığını poza bilər. Hərbi və strateji obyektlərin görüntülərini isə ümumiyyətlə paylaşmayın.

Dron başqasının avtomobilinə düşsə, kim ödəyir?

Dronu idarə edən və ya onun sahibi vurulan zərəri tam həcmdə ödəməlidir. Zərərin məbləği təmir smetası və ya ekspertiza ilə müəyyən edilir.