Küçədə pul və ya telefon tapdım: özümə götürmək oğurluqdurmu

Səkidə içində 200 manat olan pul kisəsi, parkdakı skamyada isə bahalı telefon görürsünüz. Ağla gələn ilk fikir çox vaxt «tapan mənəm, deməli, mənimdir» olur. Hüquq isə başqa cür düşünür: tapmaq sahib olmaq deyil, tapıntını gizlətmək isə müəyyən hallarda oğurluq sayılır.

Tapmaq sahib olmaq deyil: qanun nə tələb edir?

Mülki Məcəllə tapıntını ayrıca tənzimləyir. Əsas qayda sadədir: əşyanı itirən şəxs onun üzərində mülkiyyət hüququnu itirmir. Telefon sizin əlinizdə olsa da, hələ də sahibinindir.

Tapan şəxsin üç vəzifəsi var:

• sahibini və ya əşyanı almaq hüququ olan şəxsi tanıyırsa, onu dərhal xəbərdar etmək və tapıntını qaytarmaq;
• sahibi bilinmirsə, tapıntı barədə polisə bildirmək;
• əşyanı binada və ya nəqliyyatda tapıbsa, onu həmin yerin sahibini təmsil edən şəxsə — administratora, sürücüyə, növbətçiyə — vermək.

Tapıntını qaytarana və ya təhvil verənədək onu qorumaq sizin öhdənizdədir: istifadə etmək, korlamaq, başqasına vermək olmaz. Qaydanın tam mətnini Mülki Məcəllənin tapıntıya dair maddəsində, e-qanun.az-da oxuya bilərsiniz.

Tapıntı nə vaxt oğurluğa çevrilir?

Oğurluq (CM 177) başqasının əmlakının gizli talanmasıdır. Tapıntı ilə oğurluq arasındakı sərhəd iki suala bağlıdır: əşya həqiqətən itirilib, yoxsa unudulub? Siz sahibin tapılması üçün nə etmisiniz, yoxsa əksinə, bunu çətinləşdirmisiniz?

Unudulmuş əşya sahibinin nəzarətindən tam çıxmayıb: kafedə masada qalmış telefon, bankomatda qalmış pul, taksidə oturacaqda qalmış çanta. Sahib harada qoyduğunu bilir və qayıda bilər. Belə əşyanı götürüb aparmaq adətən oğurluq kimi qiymətləndirilir. Gözünüz önündə düşən pul kisəsini səssizcə götürmək də eyni riskdir, çünki sahib hələ yanınızdadır.

İtirilmiş əşya isə sahibinin nəzarətindən çıxıb və o, harada itirdiyini bilmir. Burada götürmək özü cinayət deyil, tapıntı rejimi işləyir. Amma sonrakı davranış həlledicidir. Talama cinayətlərinin növlərini oğurluq, soyğunçuluq və quldurluq yazısında ayrıca izah etmişik.

Telefon tapdınızsa: 6 addım

1. Telefonu söndürməyin, SİM-kartı çıxarmayın, cihazı sıfırlamayın.
2. Zənglərə cavab verin: sahib adətən ilk saatlarda öz nömrəsinə zəng edir.
3. Kilid ekranında təcili əlaqə və ya sahib haqqında məlumat varsa, ondan istifadə edin.
4. Telefonu mağazada, kafedə və ya nəqliyyatda tapmısınızsa, orada administrasiyaya verin.
5. Sahibə çatmaq alınmırsa, gecikmədən polis şöbəsinə təhvil verin və təhvil barədə sənəd istəyin.
6. Sahib gələndə onun həqiqətən sahib olduğunu yoxlayın: kilidi aça bilməsi, qutu və ya alış sənədi.

Tapıntı barədə yazılı ərizəni necə tərtib edəcəyinizi polisə ərizə nümunəsi yazısında görə bilərsiniz. Bir şeyi də yadda saxlayın: qaytarmanı pul şərtinə bağlamaq olmaz. «500 manat verin, telefonu qaytarım» tələbi qanuni mükafat deyil və sizi ciddi hüquqi riskə salır.

Pul tapdınızsa və ya kartınıza səhvən pul gəlibsə

Nağd pulda fərdi əlamət olmur, ona görə sahibi tapmaq çətindir. Yenə də qayda dəyişmir: sahib bilinmirsə, tapıntı barədə polisə bildirilir. Pul kisəsində şəxsiyyət vəsiqəsi, vizit kartı və ya bank kartı varsa, sahibi tapmaq asanlaşır — sənədləri pulla birlikdə qaytarın.

Kartınıza naməlum şəxsdən pul gəlməsi isə tapıntı deyil. Hüquqi baxımdan bu, əsassız varlanmadır: başqasının vəsaitini qanuni əsas olmadan əldə etmisiniz və onu qaytarmalısınız. Bankınıza müraciət edin və pulu xərcləməyin, çünki qaytarılmayan məbləğ məhkəmə yolu ilə tələb oluna bilər. Belə köçürmələr bəzən fırıldaq sxeminin başlanğıcı olur. «Səhvən göndərmişəm, başqa karta qaytarın» deyən zəngə yox, yalnız banka etibar edin.

Sahibi tapılmasa, tapıntı kimə qalır?

Tapıntı barədə polisə bildirdiyiniz gündən qanunda göstərilən müddət ərzində sahib və ya onu almaq hüququ olan şəxs tapılmazsa, mülkiyyət hüququ tapana keçir. Buna görə polisə bildiriş yalnız vəzifə deyil, həm də sizin sonrakı hüququnuzun təminatıdır: bildiriş olmadan «tapmışdım» sözü heç nəyi sübut etmir.

Sahib tapılarsa, tapan şəxs tapıntının saxlanması və sahibin axtarılması ilə bağlı çəkdiyi zəruri xərclərin ödənilməsini tələb edə bilər; mükafat məsələsi də Mülki Məcəllədə tənzimlənir. Dəqiq müddəti və şərtləri Məcəllənin mətnindən yoxlayın.

İki həyat nümunəsi

Satılmış telefon. Orxan metro vaqonunda oturacaqda qalmış 1 800 manatlıq telefonu götürdü. Stansiyadan çıxan kimi cihazı söndürdü, SİM-kartı atdı və iki gün sonra telefonu işlənmiş telefon satan mağazaya 900 manata satdı. Sahib polisə müraciət etdi, cihaz IMEI kodu ilə tapıldı, mağaza satıcının kim olduğunu göstərdi. Orxanın «yerdə tapmışdım» izahı nəzərə alınmadı və oğurluq faktı üzrə cinayət işi başlandı.

Qaytarılmış pul kisəsi. Leyla avtobus dayanacağında içində 350 manat və şəxsiyyət vəsiqəsi olan pul kisəsi tapdı. Kisədəki vizit kartında göstərilən nömrəyə zəng etdi və həmin axşam kisəni sahibinə qaytardı, pulu birlikdə saydılar. Sahibə çatmaq mümkün olmasaydı, Leyla kisəni polisə təhvil verib bunu sənədlə təsdiqlətməli idi.

Tez-tez verilən suallar

Tapdığım telefonu qaytarmaq üçün pul istəyə bilərəmmi?

Qaytarmanı pul şərtinə bağlamaq və telefonu «girov» saxlamaq olmaz. Zəruri xərclərin ödənilməsi və mükafat məsələsi Mülki Məcəllədə tənzimlənir, sahib isə könüllü təşəkkür edə bilər.

Tapıntını polisə vermək məcburidirmi?

Sahib və ya onu almaq hüququ olan şəxs məlumdursa, tapıntını birbaşa ona qaytarırsınız. Sahib bilinmirsə, polisə bildirməlisiniz; bu, həm də sonradan mülkiyyət hüququ əldə etməyinizin şərtidir.

Sahibi tapılmasa, telefon mənim olur?

Bəli, tapıntı barədə polisə bildirdiyiniz gündən qanunda göstərilən müddət keçdikdən və sahib tapılmadıqdan sonra. Müddəti Mülki Məcəllənin tapıntıya dair maddəsindən yoxlayın.

Kartıma səhvən pul gəlib, xərcləyə bilərəmmi?

Xeyr. Bu, əsassız varlanmadır və pulu qaytarmalısınız. Bankınıza müraciət edin; xərclənmiş məbləğ məhkəmə yolu ilə sizdən tələb oluna bilər.