Qəza yerini tərk etmə: inzibati və cinayət məsuliyyəti

Həyətdən geri çıxarkən qonşu avtomobilin bamperini əzdiniz, ətrafda heç kim yox idi və siz yolunuza davam etdiniz. İki gün sonra polisdən zəng gəlir: binanın kamerası hər şeyi çəkib. Qəza yerini tərk etmə sürücülərin çoxunun yüngül saydığı, amma nəticəsi qəzanın özündən ağır ola bilən pozuntudur.

Qəza yerini tərk etmə nə deməkdir?

Yol-nəqliyyat hadisəsinin iştirakçısı olan sürücü hadisə qaydasında rəsmiləşdirilənədək oradan getməməlidir. Bu vəzifə təqsirdən asılı deyil. Qırmızı işıqda sizə çırpan sürücü də, onun çırpdığı siz də yerində qalmalısınız: kimin günahkar olduğunu polis, mübahisə olarsa, məhkəmə müəyyən edir.

Qəza təkcə iki avtomobilin toqquşması deyil. Parklanmış maşına toxunmaq, piyadanı vurmaq, hasarı, dirəyi və ya işıqforu zədələmək də yol-nəqliyyat hadisəsidir. Zərər kiçik görünsə də, sahibinə və polisə bildirmədən getmək bu tərkibə düşür.

Hər ayrılıq isə pozuntu sayılmır. Təcili yardımın gəlməsi mümkün olmayanda yaralını xəstəxanaya çatdırmaq qanunun icazə verdiyi, hətta tələb etdiyi hərəkətdir. Fərq məqsəddədir: belə sürücü gizlənmir, insanı xilas edir və sonra hadisənin sənədləşdirilməsində iştirak edir.

Qəzadan sonra sürücü nə etməlidir?

Yol hərəkəti qaydaları qəza iştirakçısı olan sürücüyə konkret vəzifələr qoyur. Ardıcıllıq belədir:

1. Dərhal dayanın, qəza işıq siqnalizasiyasını yandırın və qəza dayanma nişanını (üçbucağı) qoyun.
2. Avtomobili və hadisəyə aid əşyaları yerindən tərpətməyin.
3. Yaralı varsa, ilk yardım göstərin və 103 nömrəsi ilə təcili yardım çağırın.
4. Təcili yardımın gəlməsi mümkün deyilsə, yaralını keçən avtomobillə və ya öz avtomobilinizlə yaxınlıqdakı tibb müəssisəsinə çatdırın. Orada adınızı və avtomobilin qeydiyyat nişanını bildirin, sonra hadisə yerinə qayıdın.
5. 102 nömrəsinə zəng edib polisə məlumat verin və gəlişini gözləyin.
6. Avtomobillərin yerləşməsini, zədələri və yol nişanlarını foto və video ilə çəkin, şahidlərin əlaqə məlumatlarını yazın.

Protokolun necə tərtib olunduğunu və sığortaçıya bildirişin qaydasını yol qəzası zamanı nə etməli yazısında ətraflı izah etmişik.

İnzibati məsuliyyət: 100 manat və 4 bal

Qəza yerini tərk etmə İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 327.6-cı maddəsində nəzərdə tutulub. 2026-cı il üçün qüvvədə olan cədvələ görə bu pozuntu 100 manat cərimə və 4 bal deməkdir. Qəzanın özünə səbəb olan pozuntu varsa, ona görə ayrıca məsuliyyət də yarana bilər.

Son iki sətir cədvələ təsadüfən düşməyib. Sürücülərin bir hissəsi hadisə yerindən məhz sərxoş olduğu üçün qaçır. Amma qaçmaq problemi həll etmir: polis sürücünü tapanda tibbi müayinə tələb edə bilər, imtina isə sərxoş idarəetmə qədər — 400 manat və 5 bal — başa gəlir.

Bal cərimədən ayrı uçotdur: il ərzində toplanır və qanunla müəyyən edilmiş həddi keçəndə sürücülük vəsiqəsindən məhrumetmə təhlükəsi yaranır. Ciddi pozuntularda cərimə ilə yanaşı idarəetmə hüququndan məhrumetmə də tətbiq oluna bilər, ona görə 327.6-cı maddənin sanksiyasının tam mətnini e-qanun.az-da yoxlayın. Digər pozuntuların məbləğlərini yol hərəkəti cərimələri cədvəlində tapa bilərsiniz.

Yaralı varsa: cinayət məsuliyyəti nə vaxt yaranır?

Qəzanın nəticəsi ağırlaşdıqca məsuliyyətin növü də dəyişir. Yüngül bədən xəsarəti hələ inzibati xəta çərçivəsində qalır. Yol hərəkəti qaydalarının pozulması sağlamlığa az ağır və ya ağır zərərlə, yaxud insan ölümü ilə nəticələnərsə, əməl Cinayət Məcəlləsi ilə qiymətləndirilir.

Yaralını köməksiz qoyub getmək ayrıca problemdir. Cinayət Məcəlləsində «təhlükədə qoyma» tərkibi var: həyatı və ya sağlamlığı təhlükədə olan, özünü qorumaq imkanından məhrum insanı kömək göstərmədən qoyub getmək. Təqsirkar insanı həmin vəziyyətə özü salıbsa, bu tərkib xüsusilə aydın görünür. Piyadanı vurub yolda qoyan sürücü məhz belə vəziyyətdədir.

Qaçmağın prosessual nəticəsi də var. Qətimkan tədbiri seçilərkən məhkəmə şəxsin istintaqdan gizlənə biləcəyini qiymətləndirir. Qəzadan sonra qaçmış sürücü bu suala öz davranışı ilə cavab vermiş olur. Əksinə, könüllü gəlib polisə bildirmək və zərəri ödəmək cəza təyin edilərkən yüngülləşdirici hal kimi nəzərə alına bilər.

Tural gecə saat 23-də işıqlandırılmamış küçədə yolu keçən kişini vurur. Qorxudan dayanmır, amma 40 dəqiqə sonra özü polis şöbəsinə gəlib baş verənləri danışır. Ekspertiza piyadanın sağlamlığına az ağır zərər dəydiyini müəyyən edir və cinayət işi başlanır. Turalın könüllü gəlməsi onun xeyrinə qiymətləndirilə bilər, amma hadisə yerini tərk etdiyi fakt da işin materiallarında qalır.

Sizə çırpıb qaçıblarsa: zərərçəkən nə etməlidir?

Çox vaxt sual əks tərəfdən gəlir: avtomobilinizi vurub qaçıblar. Belə halda vaxt həlledicidir, çünki kameraların yazıları bir müddətdən sonra silinir.

1. 102-yə zəng edin və polisi hadisə yerinə çağırın.
2. Qaçan avtomobilin qeydiyyat nişanını, markasını, rəngini və getdiyi istiqaməti yazın.
3. Videoqeydiyyatçının yazısını ayrıca yaddaşa köçürün.
4. Yaxınlıqdakı mağazaların və binaların kameraları barədə məlumatı polisə verin.
5. Şahidlərin adını və telefonunu götürün.

Nigar səhər avtomobilinin arxa qapısının əzildiyini görür. Binanın mühafizəçisi kamera yazısını göstərir: gecə saat 2-də həyətdən çıxan avtomobilin nömrəsi aydın görünür. Polis sürücünü müəyyən edir, ona 327.6 üzrə 100 manat cərimə və 4 bal yazılır, Nigar isə təmir xərcini həmin sürücünün icbari sığortası hesabına tələb edir.

Qaçan sürücü başqa imkanı da itirir: qəzanın şəraitinə dair öz izahını vaxtında sənədləşdirə bilmir. Hadisə sonradan onun iştirakı olmadan toplanmış kamera yazıları və şahid ifadələri əsasında qiymətləndirilir.

327.6 üzrə qərardan necə şikayət etmək olar?

Bu tərkibdə mübahisənin mərkəzində adətən bir sual durur: sürücü qəzanın baş verdiyini bilirdimi? Ona görə şikayətdə ən çox işləyən arqumentlər bunlardır:

• toxunma o qədər yüngül olub ki, sürücü onu hiss etməyib — bunu zədənin ölçüsü, avtomobillərin fərqli ölçüsü, ətrafdakı səs-küy təsdiqləyə bilər;
• sürücü yaralını xəstəxanaya aparmaq üçün ayrılıb və bu, tibb müəssisəsinin qeydləri ilə təsdiqlənir;
• avtomobili həmin vaxt başqa şəxs idarə edirdi;
• qərarda vaxt, yer və ya qeydiyyat nişanı səhv göstərilib.

Şikayət müddəti qərarın surətini aldığınız gündən 10 gündür. Müddət keçəndən sonra qərar qanuni qüvvəyə minir və onu mübahisələndirmək xeyli çətinləşir. Şikayətin quruluşunu və sübutların təqdim edilməsini DYP və kamera cəriməsindən şikayət yazısında izah etmişik.

Tez-tez verilən suallar

Parklanmış avtomobilə toxundum, sahibi yoxdur. Nə etməliyəm?

102-yə zəng edib polisə məlumat verin və gəlişini gözləyin. Şüşəyə qoyulan telefon nömrəli qeyd yaxşı niyyət göstəricisidir, amma polisə məlumat verməyi əvəz etmir.

Qarşı tərəflə razılaşıb dağılışsaq, sonradan cərimə yazıla bilərmi?

Risk var. Şifahi razılaşma sənəd deyil: qarşı tərəf fikrini dəyişib polisə müraciət etsə, hadisə yerini tərk etmə məsələsi sizə qarşı qaldırıla bilər. Ən təhlükəsiz yol qəzanı polis vasitəsilə rəsmiləşdirməkdir.

Qəza yerini tərk etməyə görə vəsiqəni əlimdən ala bilərlərmi?

Bu pozuntuya görə yazılan 4 bal digər pozuntuların balları ilə toplanır və il ərzindəki cəm həddi keçəndə vəsiqədən məhrumetmə təhlükəsi yaranır. Sanksiyanın tam mətnini, o cümlədən əlavə tədbirləri e-qanun.az-da yoxlayın.

Qəza yerindən getmişəm. İndi nə etməliyəm?

Gecikdirmədən özünüz polisə müraciət edin və baş verənləri danışın. Könüllü gəlmək və zərəri ödəmək sonrakı qərarlarda sizin xeyrinizə qiymətləndirilə bilər, polisin sizi kamera ilə tapmasını gözləmək isə vəziyyəti ağırlaşdırır.