Özbaşınalıq

Özbaşınalıq — qanunvericilikdə tərifi

Özbaşınalıq, yəni qanunla və ya digər normativ hüquqi aktla müəyyən edilmiş davranış qaydasına zidd olaraq qanuniliyi fiziki və ya hüquqi şəxs tərəfindən təkzib edilən hər hansı hərəkətin özbaşına törədilməsi mühüm ziyan vurduqda — min manatdan iki min manatadək miqdarda cərimə və ya üç yüz altmış saatdan dörd yüz səksən saatadək ictimai işlər və ya bir ilədək müddətə islah işləri və ya altı ayadək müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə cəzalandırılır.

Özbaşınalıq nə deməkdir?

Özbaşınalıq idarəetmə qaydası əleyhinə olan cinayətdir. Onun mahiyyəti ondadır ki, şəxs qanunla və ya digər normativ hüquqi aktla müəyyən edilmiş davranış qaydasına zidd olaraq hər hansı hərəkəti özbaşına edir, bu hərəkətin qanuniliyi isə fiziki və ya hüquqi şəxs tərəfindən təkzib edilir. Cinayət tərkibi yalnız mühüm ziyan vurulduqda yaranır; cəza cərimə, ictimai işlər, islah işləri və ya altı ayadək azadlıqdan məhrum etmədir (Cinayət Məcəlləsi, maddə 322.1).

Eyni əməl zor tətbiq etməklə və ya zor tətbiq etmə hədəsi ilə törədildikdə cəza ağırlaşır: üç min manatdan altı min manatadək cərimə, bir ildən iki ilədək islah işləri və ya iki ilədək azadlıqdan məhrum etmə təyin edilir (Cinayət Məcəlləsi, maddə 322.2). Mühüm ziyan vurulmadıqda əməl bu maddə ilə cinayət sayılmır. Burada əsas əlamət qanunla müəyyən edilmiş qaydanın kənara qoyulmasıdır: şəxs məqsədinə qanunun nəzərdə tutduğu yolla deyil, özbaşına hərəkətlə nail olmağa çalışır, bu hərəkətin qanuniliyi isə başqa şəxs tərəfindən təkzib edilir.

Nümunə

Borcunu qaytarmayan şəxsin avtomobilini icazəsiz götürüb borc ödənilənədək saxlayan kreditor, borclu bu hərəkətin qanuniliyini mübahisələndirirsə və mühüm ziyan vurulursa, özbaşınalığa görə məsuliyyət daşıya bilər.