Məhkəmə baxışının bilavasitəliyi

Məhkəmə baxışının bilavasitəliyi — qanunvericilikdə tərifi

175.1. Məhkəmə işə baxarkən iş üzrə sübutları bilavasitə tədqiq etməyə, tərəflərin və üçüncü şəxslərin izahatlarını, şahidlərin ifadələrini, ekspertlərin rəylərini öyrənməyə, yazılı sübutlarla tanış olmağa, maddi sübutları müayinə etməyə, səs yazılarına qulaq asmağa, video yazılara baxmağa və işə baxılması ilə əlaqədar digər hərəkətləri etməyə borcludur.

Məhkəmə baxışının bilavasitəliyi nə deməkdir?

Bilavasitəlik o deməkdir ki, işi həll edən məhkəmə sübutlarla vasitəçisiz tanış olmalıdır: izahat və ifadələri özü dinləməli, sənəd və əşyaları özü tədqiq etməlidir. Bu, hakimin sübutların etibarlılığı barədə öz qənaətini formalaşdırmasına imkan verir. Zəruri hallarda məhkəmə mütəxəssisin məsləhət və şərhini dinləyir (Mülki Prosessual Məcəllə, maddə 175.2).

Bu prinsip şifahilik və tərkibin dəyişməzliyi ilə tamamlanır: işə hakimlərin dəyişilməz tərkibində və, Məcəllədə nəzərdə tutulmuş hallar istisna olmaqla, şifahi dinləmələr keçirilməklə baxılır (Mülki Prosessual Məcəllə, maddə 175.3). Bunun nəticəsi olaraq məhkəmə qətnaməni yalnız məhkəmə iclasında tədqiq olunmuş sübutlarla əsaslandırır (Mülki Prosessual Məcəllə, maddə 217.4). Başqa şəhər və ya rayonda sübut toplamaq lazım gəldikdə isə müvafiq məhkəməyə tapşırıq verilə bilər (Mülki Prosessual Məcəllə, maddə 83.1).