Vəkillik testində hansı qanunlardan sual düşür

Vəkillik imtahanına qeydiyyatdan keçmisiniz, masanın üstündə isə onlarla məcəllə, qanun və köhnə test toplusu var. Hamısını eyni dərinlikdə oxumağa nə vaxt çatar, nə də buna ehtiyac var. Ona görə ilk sual budur: vəkillik testində hansı qanunlardan sual düşür və hansı aktı hansı redaksiyada oxumaq lazımdır?

Hansı məcəllədən neçə sual düşür?

Dürüst cavab qısadır: sualların məcəllələr üzrə paylanması rəsmi elan olunmayıb. Hazırlıq qruplarında dolaşan «mülki hüquqdan filan qədər, cinayətdən filan qədər sual» tipli bölgülər rəsmi mənbəyə söykənmir. Onlara arxalanıb hər hansı sahəni kənara qoymaq risklidir.

Məlum olan budur: testdə 100 sual var, müddət 3 saatdır, hər düz cavab 1 bal gətirir, keçid həddi isə 60 baldır. 40 sualda səhv etmək hələ uğursuzluq deyil, amma oxunmamış bütöv bir sahə bu ehtiyatı tez əridir. Hazırlığı bütün əsas sahələri əhatə edəcək şəkildə qurun, əlavə vaxtı isə zəif olduğunuz yerə ayırın.

Adətən əhatə olunan sahələr

Rəsmi proqram Vəkillər Kollegiyasının saytında (barassociation.az) dərc olunur və hazırlığa başlamazdan əvvəl onu mütləq yükləyin. Aşağıdakı cədvəl test üçün adətən əsas sayılan sahələrin siyahısıdır, onu rəsmi proqramla tutuşdurun.

Sahələrlə yanaşı imtahanın mərhələlərini də bilmək lazımdır. Qeydiyyatdan şifahi müsahibəyə qədər bütün yolu vəkillik imtahanı 2026: qeydiyyat, test və müsahibə yazısında izah etmişik.

Maddi hüquq: anlayışlar arasındakı sərhəd yoxlanılır

Maddi hüquq üzrə suallar çox vaxt iki oxşar anlayışı ayırmağı tələb edir: qəsdin növləri, cinayətə hazırlıq ilə cəhd, şərti məhkum etmə (CM 70) ilə cəzadan şərti olaraq vaxtından əvvəl azad etmə (CM 76). Ümumi hissəni zəif bilən namizəd Xüsusi hissənin maddələrini əzbərləsə də, situasiya sualında çaşır.

Bəzi rəqəmləri isə dəqiq bilmək lazımdır, çünki yanlış variantlar məhz onların üzərində qurulur:

• cinayət məsuliyyəti ümumi qayda ilə 16 yaşdan, qanunda sadalanan ağır əməllərə görə 14 yaşdan başlayır (CM 20);
• cinayətin kateqoriyası maksimum cəzaya görə müəyyən edilir: 2 ilədək — böyük ictimai təhlükə törətməyən, 7 ilədək — az ağır, 12 ilədək — ağır, 12 ildən çox və ya ömürlük — xüsusilə ağır;
• aliment payları: bir uşağa qazancın 1/4-i, iki uşağa 1/3-i, üç və daha çox uşağa 1/2-si (Ailə Məcəlləsi, 76-cı maddə);
• normal iş vaxtı həftədə 40 saatdan çox ola bilməz, əsas məzuniyyət ən azı 21 təqvim günüdür, sınaq müddəti 3 aydan çox ola bilməz.

Əmək Məcəlləsinə 2026-cı ildə 400-dən çox dəyişiklik edilib, o cümlədən distant iş anlayışı və kişi işçiyə 14 təqvim günü ödənişli atalıq məzuniyyəti. Köhnə konspektlə hazırlaşan namizəd bu normalarda səhv varianta gedəcək.

Proses məcəllələri: kim, hara və nə müddətə

Prosessual suallar ən çox üç şeyi yoxlayır: kim müraciət edir, hara müraciət edir və hansı müddətdə. Cinayət prosesində ittihamın üç növü — xüsusi, ictimai-xüsusi və ictimai (CPM 37) — və cinayət təqibi orqanının hərəkət və qərarlarından məhkəməyə şikayət (CPM 449) klassik mövzulardır. Yeni dəyişikliyi də nəzərə alın: 15 iyul 2026-cı il düzəlişi ilə böyük ictimai təhlükə törətməyən aşkar cinayət üzrə sadələşdirilmiş icraat məlumat daxil olduğu vaxtdan 24 deyil, 48 saat ərzində açılır.

İnzibati xətalar üzrə tipik sual şikayət müddətidir: qərardan onun surəti alındığı gündən 10 gün ərzində şikayət verilir. Mülki və inzibati prosesdə şikayət mərhələlərinin müddətlərini isə məcəllənin aktual mətnindən öyrənin: bu rəqəmləri köhnə konspektdən götürmək hazırlığın ən riskli yeridir.

Konstitusiya və insan hüquqları

Konstitusiya sualları adətən qısa və dəqiq olur, səhvlər isə çox vaxt köhnəlmiş bilikdən yaranır. Konstitusiya 12 noyabr 1995-ci ildə referendumla qəbul edilib, ona 2002, 2009 və 2016-cı illərin referendumları ilə dəyişikliklər edilib. 2016 referendumundan sonra Prezidentin səlahiyyət müddəti 7 ildir, Birinci vitse-prezident və vitse-prezidentlər institutu yaradılıb, hakimlər üçün 30 yaş tələbi ləğv olunub.

Vəkil üçün xüsusilə vacib iki norma var. Heç kəs özünə, həyat yoldaşına, övladlarına, valideynlərinə, qardaş və bacısına qarşı ifadə verməyə məcbur edilə bilməz (66-cı maddə). Beynəlxalq müqavilə ilə qanun arasında ziddiyyət olduqda isə beynəlxalq müqavilə tətbiq edilir (151-ci maddə). Ən çox soruşulan məqamları Konstitusiya: imtahanlarda ən çox soruşulan 30 məqam yazısında topladıq, biliyinizi isə saytdakı Konstitusiya üzrə test sualları ilə yoxlaya bilərsiniz.

İnsan hüquqları blokunda Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyası və AİHM-ə müraciət şərtləri əsas yer tutur. Ən tipik səhv müddətdədir: daxili vasitələr tükəndikdən sonra şikayət 4 ay ərzində verilir, köhnə 6 aylıq müddət 01.02.2022-dən tətbiq edilmir. Qəbuledilənlik şərtləri AİHM-ə şikayət qaydası yazısındadır.

Vəkillik qanunvericiliyi: ən çox kənarda qalan blok

Namizədlərin çoxu «Vəkillər və vəkillik fəaliyyəti haqqında» Qanunu və vəkillərin davranış qaydalarını son günə saxlayır. Halbuki bu aktlar həcmcə kiçikdir və tez mənimsənilir. Onlardan adətən vəkil sirri, maraqların toqquşması, vəkilin hüquq və vəzifələri barədə soruşulur. Bu blok şifahi müsahibədə də qarşınıza çıxacaq, yəni burada sərf olunan hər saat iki mərhələyə birdən işləyir.

Köhnə test toplusu ilə hazırlaşmağın riski

Tural 2015-ci ildə çap olunmuş test toplusu ilə hazırlaşır. Orada AİHM-ə şikayət üçün 6 aylıq müddət, hakimliyə namizəd üçün isə 30 yaş tələbi düzgün cavab kimi verilib. Halbuki şikayət müddəti 01.02.2022-dən 4 aydır, 30 yaş tələbi isə 2016 referendumu ilə ləğv olunub. Tural topludakı «düzgün cavabları» seçsə, 2 bal itirəcək — 60 bal həddinə yaxın namizəd üçün bu, keçidlə kəsilmə arasındakı fərq ola bilər.

Materialı belə yoxlayın:

1. Rəsmi proqramı barassociation.az-dan yükləyin və oradakı aktların siyahısını çıxarın.
2. Hər aktı e-qanun.az-dakı aktual redaksiyadan oxuyun.
3. Köhnə toplulardan yalnız məşq üçün istifadə edin, şübhəli cavabı normanın özü ilə yoxlayın.
4. Son illərdə dəyişmiş normalar üçün ayrıca vərəq tutun və imtahandan əvvəlki həftə onu təkrarlayın.

Tez-tez verilən suallar

Vəkillik testində hansı məcəllədən daha çox sual düşür?

Rəsmi bölgü elan olunmayıb. Hazırlıq qruplarında deyilən rəqəmlər rəsmi deyil, ona görə hazırlığı bütün əsas sahələri əhatə edəcək şəkildə qurun.

Rəsmi imtahan proqramını haradan tapmaq olar?

Vəkillər Kollegiyasının saytında (barassociation.az). Proqramdakı hər aktı e-qanun.az-dakı aktual redaksiyadan oxuyun.

Köhnə test topluları ilə hazırlaşmaq olarmı?

Məşq üçün olar, amma cavabları aktual qanunla yoxlamaq şərtilə. Məsələn, AİHM-ə şikayətin 4 aylıq müddəti köhnə toplularda 6 ay kimi verilir.

Testdə 2026-cı il dəyişikliklərindən sual düşə bilərmi?

Bunu əvvəlcədən demək mümkün deyil. Ən təhlükəsiz yol aktual redaksiya ilə hazırlaşmaq və 2026-cı il dəyişikliklərini, məsələn Əmək Məcəlləsindəki yenilikləri, ayrıca qeyd etməkdir.