Ümumi qəza

Ümumi qəza — qanunvericilikdə tərifi

223.1. Ümumi dəniz müəssisəsində iştirak edən əmlakı — gəmini, fraxtı və gəmidə daşınan yükü ümumi təhlükədən xilas etmək məqsədi ilə bilərəkdən və ağlabatanlıqla ümumi təhlükəsizlik naminə görülmüş fövqəladə xərclər və əmlakın qurban verilməsi nəticəsində vurulan zərər ümumi qəza hesab edilir.

223.2. Yalnız bu Məcəllənin 223.1-ci maddəsində göstərilən hərəkətlərin birbaşa nəticəsi olan zərər ümumi qəza hesab edilir.

Ümumi qəza nə deməkdir?

Ümumi qəzanın mahiyyəti ondadır ki, ümumi təhlükəsizlik naminə bir iştirakçının çəkdiyi zərəri dəniz müəssisəsinin bütün iştirakçıları birlikdə bölüşür. Bunun üçün təhlükə gəmi, fraxt və yük üçün ümumi olmalı, tədbir bilərəkdən və ağlabatan şəkildə görülməli, zərər isə həmin tədbirin birbaşa nəticəsi olmalıdır. Ümumi qəza səfərin başa çatdığı vaxtda və yerdə gəmi, fraxt və yük arasında onların dəyərlərinə müvafiq olaraq bölüşdürülür (Ticarət Gəmiçiliyi Məcəlləsi, maddə 223.3).

Bu əlamətlərə uyğun gəlməyən zərər xüsusi qəza sayılır: o bölüşdürülmür və onu zərərçəkən və ya zərərin vurulmasına görə məsuliyyət daşıyan şəxs çəkir (Ticarət Gəmiçiliyi Məcəlləsi, maddə 235.1). Məsələn, yanğın söndürülərkən tüstünün təsiri və ya qızma nəticəsində vurulan zərər ümumi qəza hesab edilmir (Ticarət Gəmiçiliyi Məcəlləsi, maddə 235.2.2). Təhlükə dənizlə yük daşınması müqaviləsinin bir tərəfinin və ya üçüncü şəxsin təqsiri ilə yaransa da, zərərin ümumi qəza qaydasında ödənilməsi hüququ saxlanılır (Ticarət Gəmiçiliyi Məcəlləsi, maddə 224.3).

Nümunə

Fırtınada batmaq təhlükəsi yaranan gəmini xilas etmək üçün yükün bir hissəsi dənizə atılır; atılmış yükün dəyəri gəmi, yük və fraxt arasında bölüşdürülür.