Hakim olmaq üçün nə lazımdır: müsabiqənin bütün mərhələləri

Neçə ildir vəkil, prokurorluq əməkdaşı və ya şirkət hüquqşünası kimi işləyirsiniz və hakim kürsüsünü növbəti peşə addımı kimi görürsünüz. Bu yol çoxmərhələli müsabiqədən keçir: 28 iyun 2026-cı ildə keçirilən test onun yalnız başlanğıcı idi. Hakim olmaq üçün nə lazım olduğunu Konstitusiyanın tələblərindən təyinata qədər ardıcıllıqla izah edirik.

Hakimliyə namizəd kim ola bilər?

Hakimliyə namizədə qoyulan əsas tələbləri Konstitusiyanın 126-cı maddəsi müəyyən edir. Onlar dörddür və hamısı eyni vaxtda ödənilməlidir; cədvəlin son sətri isə artıq qüvvədə olmayan yaş tələbinə aiddir.

Köhnə dərsliklərdə və test toplularında hələ də «30 yaşdan aşağı olmayan» ifadəsinə rast gəlinir. Bu tələb 2016 referendumu ilə Konstitusiyadan çıxarılıb, ona görə gənc, amma kifayət qədər stajı olan hüquqşünas da müsabiqəyə qatıla bilər. Konstitusiya yalnız minimum şərtləri qoyur. Sənədlərin siyahısını və müsabiqənin əlavə şərtlərini «Məhkəmələr və hakimlər haqqında» Qanunun aktual mətnindən və müsabiqə elanından yoxlayın.

Aysel 22 yaşında hüquq fakültəsini bitirib, 6 ildir bankın hüquq şöbəsində işləyir, indi 28 yaşı var. Köhnə test toplusunda «hakim ən azı 30 yaşında olmalıdır» cümləsini oxuyub və müsabiqəni iki il təxirə salmağı düşünür. Halbuki Konstitusiyada yaş tələbi artıq yoxdur, həlledici şərt isə hüquqşünas ixtisası üzrə 5 ildən artıq işdir. Aysel bu şərti ödəyir: müsabiqə elanındakı digər şərtləri yoxlayıb növbəti müsabiqəyə indidən hazırlaşa bilər.

Hakim olduqdan sonra hansı məhdudiyyətlər başlayır?

Sənəd verməzdən əvvəl hakimliyin gətirdiyi qadağaları da bilmək lazımdır. Konstitusiyanın həmin 126-cı maddəsinə görə hakim başqa seçkili və təyinatlı vəzifə tuta bilməz, elmi, pedaqoji və yaradıcılıq fəaliyyətindən başqa sahibkarlıq, kommersiya və digər ödənişli fəaliyyətlə məşğul ola bilməz. Bundan əlavə, hakim siyasi fəaliyyətlə məşğul ola və siyasi partiyanın üzvü ola bilməz.

Praktikada bu o deməkdir ki, vəkil hakim təyin olunarsa, vəkillik fəaliyyətini dayandırmalı, şirkət hüquqşünası isə işindən ayrılmalı olacaq. Universitetdə dərs demək, elmi məqalə və kitab yazmaq isə hakimliklə birləşdirilə bilər.

Müsabiqəni kim keçirir və sənədlər hara verilir?

Hakim vəzifəsinə namizədlərin seçilməsi Məhkəmə-Hüquq Şurasının (MHŞ) səlahiyyətindədir. Namizədlərlə birbaşa iş, o cümlədən sənəd qəbulu, Hakimlərin Seçki Komitəsi vasitəsilə aparılır. Sənədlər Komitəyə bütün iş günlərində qəbul olunur, elektron poçtla göndərmək də mümkündür.

Müsabiqə elanları, imtahan qaydaları və nəticələr MHŞ-in saytında (jlc.gov.az) dərc edilir. Elanı diqqətlə oxuyun: sənədlərin siyahısı, qəbul müddəti və imtahanların təqvimi məhz orada göstərilir. MHŞ-in məlumatına görə 2026-cı ildə ölkədə 705 hakim fəaliyyət göstərir.

Müsabiqənin beş mərhələsi

Müsabiqə ardıcıl mərhələlərdən ibarətdir və növbəti mərhələyə yalnız əvvəlkini uğurla keçən namizəd buraxılır.

Test

2026-cı il müsabiqəsinin ilkin mərhələsi olan test 28 iyun 2026-cı ildə keçirilib. Keçmiş elanlarda 60 və daha çox bal toplayan namizədlər növbəti mərhələyə buraxılıb, amma hər müsabiqənin şərtlərini onun öz elanından yoxlayın. Hazırlıq taktikasını hakimlik test imtahanına hazırlıq strategiyası yazısında izah etmişik.

Yazılı imtahan

Testdən fərqli olaraq burada seçmək üçün variant yoxdur: namizəd hüquqi vəziyyəti təhlil edir və nəticəni yazılı şəkildə əsaslandırır. Bu mərhələdə məhkəmə aktının layihəsini düzgün qurmaq, normaya istinad etmək və mövqeyi məntiqlə əsaslandırmaq bacarığı yoxlanılır. Aktın giriş, təsviri, əsaslandırıcı və nəticə hissələrini necə yazmağı yazılı imtahanda məhkəmə aktının layihəsi yazısında addım-addım göstərmişik.

Şifahi imtahan

Şifahi imtahanda namizəd komissiyanın suallarını birbaşa cavablandırır. Yazılı işdə düşünməyə vaxtınız var idi, burada isə cavabı yerində qurmalı, əlavə suala tab gətirməli və mövqeyinizi əsaslandırmalısınız. Buna ən yaxşı hazırlıq səsli məşqdir: normanı bilmək kifayət deyil, onu aydın izah etmək də lazımdır.

Tədris kursu və məhkəmələrdə stajkeçmə

İmtahanlardan uğurla keçən namizəd dərhal hakim təyin olunmur. Əvvəlcə tədris kursu və məhkəmələrdə stajkeçmə gəlir: nəzəri bilik real məhkəmə işi ilə birləşir, namizəd hakimin gündəlik işini içəridən görür. Kursun müddətini və yekun qiymətləndirmə qaydasını müsabiqə qaydalarından dəqiqləşdirin.

Təyinat

Müsabiqənin bütün mərhələlərini uğurla başa vuran namizədin təyinatı Konstitusiya ilə müəyyən edilmiş qaydada, müsabiqənin nəticələri əsasında həyata keçirilir. Birinci instansiya məhkəmələrinin hakimlərini Azərbaycan Respublikasının Prezidenti təyin edir.

Yaddaş kitabçası və hazırlıq planı

Hazırlığın ən etibarlı mənbəyi MHŞ-in saytında dərc olunan «Hakim vəzifəsinə namizədin yaddaş kitabçası»dır. Orada imtahan suallarına annotasiya, imtahan qaydaları, namizədin vəzifələri və nümunə suallar verilir. Qeyri-rəsmi toplulardan fərqli olaraq bu, imtahanı təşkil edən qurumun öz izahıdır.

Kitabçanı hazırlığın başlanğıcında bir dəfə tam oxuyun, sonra hər mərhələdən əvvəl müvafiq bölməyə qayıdın. Annotasiyanı oxu planına çevirməyin yolunu yaddaş kitabçasından necə istifadə etməli yazısında izah etmişik. Normaların özünü isə həmişə e-qanun.az-dakı aktual redaksiyadan oxuyun: köhnə dərsliklərdə 30 yaş tələbi kimi artıq qüvvədə olmayan qaydalar qalır.

Hazırlığı bütün müsabiqəni nəzərə alaraq qurun:

1. Konstitusiyanın 126-cı maddəsinə və müsabiqə elanına görə şərtlərə uyğun gəldiyinizi yoxlayın, stajınızı təsdiq edən sənədləri əvvəlcədən toplayın.
2. Annotasiya əsasında oxu siyahısı tərtib edin və hər aktı aktual redaksiyada oxuyun.
3. Test hazırlığına paralel olaraq vaxtaşırı məhkəmə aktı layihəsi yazın: yazılı imtahana hazırlığı testin nəticəsinə qədər təxirə salmayın.
4. Şifahi imtahan üçün həmkarınızla səsli məşq edin: normanı izah etməyi və əlavə suala cavab verməyi öyrənin.
5. Müsabiqə elanını və MHŞ-in saytındakı yenilikləri mütəmadi izləyin.

Tez-tez verilən suallar

Hakim olmaq üçün neçə il iş stajı lazımdır?

Konstitusiyanın 126-cı maddəsinə görə hüquqşünas ixtisası üzrə 5 ildən artıq iş stajı tələb olunur. Stajın hansı vəzifələrdə hesablandığını müsabiqə qaydalarından dəqiqləşdirin.

Hakimliyə namizəd üçün minimum yaş varmı?

Konstitusiyadakı 30 yaş tələbi 2016 referendumu ilə ləğv edilib. Bu gün həlledici şərt yaş deyil, hüquq sahəsindəki iş stajıdır.

Hakimlik testindən keçmək üçün neçə bal lazımdır?

Keçmiş elanlarda 60 və daha çox bal toplayanlar növbəti mərhələyə buraxılıb. Cari müsabiqənin həddini onun elanından yoxlayın.

Sənədləri hara və necə təqdim etmək olar?

Sənədlər Hakimlərin Seçki Komitəsinə bütün iş günlərində qəbul olunur, elektron poçtla da göndərmək mümkündür. Sənədlərin siyahısı müsabiqə elanında verilir.

Növbəti müsabiqə nə vaxt olacaq?

2026-cı il müsabiqəsinin testi 28 iyun 2026-cı ildə keçirilib. Növbəti müsabiqə barədə elanı Məhkəmə-Hüquq Şurasının saytından (jlc.gov.az) izləyin.