Abadlaşdırma, tikinti subyektləri

Abadlaşdırmada könüllü olaraq iştirak edən maraqlı şəxslərə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı, yaxud müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı qurum və ya bələdiyyələr lazımi məsləhətlər verir; dövlət və ya bələdiyyə belə şəxsləri həvəsləndirə bilər (maddə 40). Mülkiyyətçilər və digər maraqlı şəxslər, habelə onların müvəkkil etdiyi şəxslər müvafiq icra hakimiyyəti orqanına, yaxud onun yaratdığı quruma və ya bələdiyyəyə müvafiq ərazinin abadlaşdırılmasına ehtiyacın qiymətləndirilməsi və ya həyata keçirilməsi ilə bağlı zəruri faktlar barədə məlumat vermək öhdəliyi daşıyırlar (maddə 41).

Abadlaşdırma üçün hazırlıq işləri (maddə 42)

Hazırlıq işləri müvafiq icra hakimiyyəti orqanı, yaxud onun yaratdığı qurum və ya bələdiyyə tərəfindən görülür; onlara aşağıdakılar daxildir (maddə 42.1):

• hazırlıq xarakterli tədqiqatların aparılması (maddə 42.1.1);
• abadlaşdırılmalı ərazinin müəyyənləşdirilməsi (maddə 42.1.2);
• abadlaşdırma tədbirlərinin müəyyənləşdirilməsi (maddə 42.1.3);
• abadlaşdırma tədbirlərinin həcmi və müddətinin müəyyən edilməsi (maddə 42.1.4);
• nəzərdə tutulan abadlaşdırmanın müzakirəsi (maddə 42.1.5);
• abadlaşdırma planı (maddə 42.1.6).

Abadlaşdırılmalı ərazi müəyyənləşdirilməzdən əvvəl hazırlıq işləri qismində nizamasalma və tikinti ilə bağlı ayrı-ayrı tədbirlər həyata keçirilir (maddə 42.2).

Abadlaşdırma barədə qərar: qəbul, təsdiq, elan (maddə 43–44)

Abadlaşdırma tədbirlərinin həyata keçirilməli olduğu hər hansı ərazi müvafiq icra hakimiyyəti orqanı, yaxud onun yaratdığı qurum və ya müvafiq bələdiyyə tərəfindən abadlaşdırılmalı ərazi qismində müəyyənləşdirilir. Ərazi 39-cu maddədə nəzərdə tutulan tədbirlərin mümkün qədər daha səmərəli yerinə yetirilməsi baxımından müəyyən edilməlidir; onun hüdudlarında abadlaşdırma tədbirlərinin toxunmadığı ayrı-ayrı torpaq sahələri müəyyən edilir (maddə 43.1).

Ərazinin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı həmin subyektlər abadlaşdırma barədə qərar qəbul edir. Qərarda həmçinin abadlaşdırılmalı ərazinin hüdudları, yerinə yetirilməsi nəzərdə tutulmuş abadlaşdırma tədbirləri, onların həcmi və yerinə yetirilməsi müddəti göstərilməlidir (maddə 43.2). Ərazinin müəyyənləşdirilməsini əsaslandıran hesabatı da həmin subyektlər hazırlamalıdır (maddə 43.3).

Qərar müvafiq icra hakimiyyəti orqanı və ya onun yaratdığı qurum tərəfindən təsdiq edilməlidir (maddə 44.1). Tədbirlərin proqnozlaşdırıla bilən müddət ərzində həyata keçirilməsinin mümkün olmayacağını güman etməyə əsas verən hallar mövcud olduqda qərarın təsdiqindən imtina olunmalıdır (maddə 44.2). Qərar təsdiq edildiyi gündən 10 gün müddətində müvafiq icra hakimiyyəti orqanı, yaxud onun yaratdığı qurum və ya bələdiyyə tərəfindən elan olunmalıdır (maddə 44.3).

⚠ İmtahan tələsi: qərarı qəbul edən subyektlər sırasında müvafiq bələdiyyə də var (maddə 43.2), təsdiq edən subyektlər kimi isə 44.1-də müvafiq icra hakimiyyəti orqanı və ya onun yaratdığı qurum göstərilib — bələdiyyə bu bənddə yoxdur (maddə 44.1). 10 günlük elan müddəti qərarın qəbul edildiyi gündən deyil, təsdiq edildiyi gündən hesablanır; elan edən subyektlər sırasında bələdiyyə yenə var (maddə 44.3).

⚠ İmtahan tələsi: modallıq: tədbirlər mülkiyyətçilər və digər maraqlı şəxslərlə əvvəlcədən müzakirə edilməlidir (maddə 40), 44.2-dəki hallarda qərarın təsdiqindən imtina olunmalıdır (maddə 44.2); dövlət və ya bələdiyyə isə könüllü iştirak edən maraqlı şəxsləri həvəsləndirə bilər (maddə 40). «Təsdiqdən imtina oluna bilər» və «həvəsləndirməlidir» variantları səhvdir.

Maliyyələşdirmə və nəticələr barədə hesabat (maddə 45–46)

Bu fəsildə nəzərdə tutulan abadlaşdırma tədbirləri dövlət və bələdiyyə vəsaiti, habelə abadlaşdırılmalı ərazidə mülkiyyətçilərin və digər maraqlı şəxslərin ianə etdikləri vəsait hesabına maliyyələşdirilir (maddə 45). Abadlaşdırma barədə 43.2-ci maddəyə uyğun qəbul edilmiş qərarda nəzərdə tutulmuş tədbirlərin yerinə yetirilməsinin nəticələri barədə hesabat bu tədbirlər başa çatdıqdan sonra 1 ay müddətində qərar qəbul etmiş orqanın (qurumun) rəsmi internet saytında dərc edilir (maddə 46).

📌 Qeyd: hesabatları qarışdırmayın: abadlaşdırılmalı ərazinin müəyyənləşdirilməsini əsaslandıran hesabat müvafiq icra hakimiyyəti orqanı, onun yaratdığı qurum və ya müvafiq bələdiyyə tərəfindən hazırlanmalıdır (maddə 43.3); nəticələr barədə hesabat isə tədbirlər başa çatdıqdan sonra 1 ay müddətində qərar qəbul etmiş orqanın (qurumun) rəsmi internet saytında dərc edilir (maddə 46).

Tikinti obyektinin sifarişçisi (maddə 47)

Barəsində 79.2-ci və 80-ci maddələrə əsasən məlumatlandırma icraatı tətbiq olunan tikinti obyektləri, habelə reklam qurğuları istisna olmaqla, sifarişçi tikinti obyekti üzrə layihəçini və podratçını müəyyənləşdirir (maddə 47.1). Sifarişçi müvafiq kadr potensialı olduqda və maddi-texniki bazası imkan verdikdə layihəçinin və (və ya) podratçının funksiyalarını tam və ya qismən öz üzərinə götürə bilər; bu qayda 47.3-cü maddədə nəzərdə tutulmuş hallara şamil edilmir (maddə 47.2). Dövlət vəsaitləri hesabına maliyyələşdirilən tikintilər üzrə sifarişçinin funksiyaları müvafiq icra hakimiyyəti orqanının tapşırığı ilə dövlət orqanlarına və ya müəssisələrinə həvalə edilir (maddə 47.3).

Sifarişçinin vəzifələri (maddə 47.4):

• müvafiq tikinti sahəsinin, habelə tikintinin mənfi təsir göstərə biləcəyi qonşu sahələrin, tikililərin şəhərsalma və tikintiyə dair normativ sənədlərlə nəzərdə tutulmuş qaydada tədqiqini təmin edir (maddə 47.4.1);
• tikinti layihəsinin normativ sənədlərə uyğun hazırlanmasını, layihədə dəyişikliklərin edilməsini, razılaşdırılmasını və təsdiqlənməsini təmin edir (maddə 47.4.2);
• 47.3-cü maddədəki tikintilər üzrə texniki-iqtisadi əsaslandırma (və smeta) sənədlərinin elektron formada hazırlanmasını və müvafiq icra hakimiyyəti orqanı ilə və (və ya) əlaqədar qurumlarla razılaşdırılmasını, həm də bu sənədlərin ekspertizadan keçirilməsini təmin edir (maddə 47.4.3–47.4.4);
• tikintiyə icazəni müvafiq icra hakimiyyəti orqanından və ya onun yaratdığı qurumdan, reklam qurğuları üzrə isə onun yaratdığı qurumdan alır (maddə 47.4.5);
• texniki və müəllif nəzarətinin həyata keçirilməsini təmin edir; tikinti başa çatdıqdan sonra istismara icazə ilə bağlı müvafiq icra hakimiyyəti orqanına və ya onun yaratdığı quruma, reklam qurğusu üzrə isə onun yaratdığı quruma müraciət edir (maddə 47.4.6).

⚠ İmtahan tələsi: «sifarişçi layihəçinin və podratçının funksiyalarını istənilən tikintidə öz üzərinə götürə bilər» səhvdir: bu imkan müvafiq kadr potensialının olması və maddi-texniki bazanın imkan verməsi ilə bağlıdır və dövlət vəsaitləri hesabına maliyyələşdirilən tikintilərə şamil edilmir (maddə 47.2–47.3).

Tikintinin layihəçisi (maddə 48)

Tikintisinə icazə tələb olunan tikinti obyektlərinin, habelə məlumatlandırma icraatı qaydasında tikilməsi nəzərdə tutulan tikinti obyektlərinin layihələri layihəçi tərəfindən hazırlanır. Yalnız Azərbaycan Respublikasında qeydiyyatdan keçmiş və layihələndirmə fəaliyyəti ilə məşğul olmaq üçün xüsusi razılıq (lisenziya) almış hüquqi və ya fiziki şəxslər layihəçi ola bilərlər (maddə 48.1). Layihəçi sifarişçi ilə bağladığı müqaviləyə və sifarişçinin layihə tapşırığına uyğun fəaliyyət göstərir (maddə 48.2).

Layihəçi tikinti layihəsinin rəhbərini (baş memarını və ya baş mühəndisini) təyin edir və bu barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanına və ya onun yaratdığı quruma məlumat verir (maddə 48.3.1); layihənin bu Məcəllənin və normativ sənədlərin tələblərinə uyğun hazırlanmasını təmin edir və buna görə cavabdehlik daşıyır (maddə 48.3.2). O, sifarişçinin, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının və ya onun yaratdığı qurumun və texniki şərtləri müəyyən edən əlaqədar qurumların normativ sənədlərə uyğun iradları əsasında layihədə dəyişikliklərin aparılmasını təmin edir və dəyişdirilmiş layihəni müəyyənləşdirilmiş qaydada razılaşdırır (maddə 48.3.3), ekspertiza müəssisələrinin iradları əsasında layihədə dəyişikliklər edir (maddə 48.3.4), obyektin istismara verilməsində iştirak edir (maddə 48.3.6).

Layihəçi tikintinin və tikinti-quraşdırma işlərinin layihəyə uyğun aparılmasına müəllif nəzarətini həyata keçirir, aşkar edilmiş qüsurlar və pozuntular barədə sifarişçiyə və podratçıya məlumat verir. Qüsurların və pozuntuların qısa müddətdə aradan qaldırılması üçün sifarişçi və ya podratçı tərəfindən müvafiq tədbirlər görülmədikdə, layihəçi bu barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanını və ya onun yaratdığı qurumu məlumatlandırır (maddə 48.3.5).

⚠ İmtahan tələsi: tikinti layihəsinin rəhbərini (baş memarı və ya baş mühəndisi) layihəçi təyin edir (maddə 48.3.1), tikintinin rəhbərini isə podratçı (maddə 49.2.1). Nəzarət növləri: texniki və müəllif nəzarətinin həyata keçirilməsini sifarişçi təmin edir (maddə 47.4.6), müəllif nəzarətini layihəçi həyata keçirir (maddə 48.3.5), daxili əməliyyat nəzarətinin həyata keçirilməsini podratçı təmin edir (maddə 49.2.3).

Tikintinin podratçısı və xarici şəxslər (maddə 49–50)

Azərbaycan Respublikasında qeydiyyatdan keçmiş və tikinti fəaliyyəti ilə məşğul olmaq üçün xüsusi razılıq (lisenziya) almış hüquqi və ya fiziki şəxslər podratçı ola bilərlər. Podratçı qanunvericiliyə və tikintinin sifarişçisi ilə bağladığı müqaviləyə uyğun fəaliyyət göstərir; tikinti ilə bağlı işlərin yerinə yetirilməsinə subpodratçı cəlb edə bilər (maddə 49.1). Podratçının vəzifələri (maddə 49.2):

• tikintinin rəhbərini təyin edir, tikinti layihəsi əsasında tikinti işlərinin yerinə yetirilməsi layihəsini hazırlayır (maddə 49.2.1);
• tikintinin və tikinti-quraşdırma işlərinin layihəyə uyğun, normativ sənədlərin tələblərinə əməl edilməklə həyata keçirilməsini təmin edir və buna görə cavabdehlik daşıyır (maddə 49.2.2);
• tikintiyə daxili əməliyyat nəzarətinin həyata keçirilməsini təmin edir (maddə 49.2.3);
• tikinti meydançasında yanğın təhlükəsizliyini, təhlükəsiz əmək və zəruri sanitariya-gigiyena şəraitini, meydançada və bitişik ərazilərdə ətraf mühitin mühafizəsini, meydançanın bilavasitə yaxınlığında yaşayan, istirahət edən və ya hərəkət edən insanların tikinti işləri ilə bağlı yarana bilən təhlükələrdən müdafiəsini təmin edir (maddə 49.2.4);
• tikinti müddətində meydançanın mühafizəsini təşkil edir, tikinti texnikasının və mexanizmlərinin təhlükəsiz istismarını təmin edir (maddə 49.2.5);
• dövlət nəzarətinin, texniki nəzarətin və müəllif nəzarətinin həyata keçirilməsi zamanı tikintidə aşkar olunmuş qüsurları və pozuntuları aradan qaldırır (maddə 49.2.6);
• tikinti işləri ilə bağlı normativ sənədlərdə nəzərdə tutulmuş müvafiq sənədləri tərtib edir (maddə 49.2.7); səs-küyün, vibrasiyanın, hava çirklənməsinin və digər təsirlərin normativ sənədlərlə müəyyənləşdirilmiş həddi keçməməsini (maddə 49.2.8), meydançada və bitişik ərazilərdə tikinti ilə əlaqədar xəsarət alanlara ilkin tibbi yardım göstərilməsini təmin edir (maddə 49.2.9); qəzaların qarşısının alınması üçün tələb olunan tədbirləri görür (maddə 49.2.10);
• qəza haqqında müvafiq icra hakimiyyəti orqanına (onun müəyyən etdiyi hallarda həmçinin onun yaratdığı quruma), sifarişçiyə və layihəçiyə dərhal məlumat verir və qəzanın səbəblərinin araşdırılması məqsədilə qəza ərazisinin mühafizəsini təmin edir (maddə 49.2.11).

Xarici fiziki və ya hüquqi şəxslər bu Məcəlləyə uyğun olaraq Azərbaycan Respublikası ərazisində tikinti fəaliyyəti ilə məşğul ola bilərlər (maddə 50).

📌 Qeyd: layihəçi sifarişçi ilə bağladığı müqaviləyə və sifarişçinin layihə tapşırığına (maddə 48.2), podratçı isə qanunvericiliyə və sifarişçi ilə bağladığı müqaviləyə uyğun fəaliyyət göstərir (maddə 49.1); lisenziya layihəçi üçün layihələndirmə fəaliyyəti, podratçı üçün tikinti fəaliyyəti üzrədir (maddə 48.1, 49.1).

📌 Yadda saxla — testlərdə ən çox düşən 12 fakt

1. Tədbirlər əvvəlcədən mülkiyyətçilər və digər maraqlı şəxslərlə müzakirə edilməlidir; dövlət və ya bələdiyyə könüllü iştirak edən maraqlı şəxsləri həvəsləndirə bilər (maddə 40)
2. Məlumat vermək öhdəliyi — mülkiyyətçilər, digər maraqlı şəxslər və onların müvəkkil etdiyi şəxslər (maddə 41)
3. Qərarda ərazinin hüdudları, tədbirlər, onların həcmi və yerinə yetirilməsi müddəti göstərilməlidir (maddə 43.2)
4. Qərarı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı və ya onun yaratdığı qurum təsdiq etməlidir (maddə 44.1)
5. Tədbirlərin proqnozlaşdırıla bilən müddət ərzində həyata keçirilməsinin mümkün olmayacağını güman etməyə əsas verən hallarda təsdiqdən imtina olunmalıdır (maddə 44.2)
6. Qərar təsdiq edildiyi gündən 10 gün müddətində elan olunmalıdır (maddə 44.3)
7. Maliyyələşdirmə: dövlət və bələdiyyə vəsaiti, habelə mülkiyyətçilərin və digər maraqlı şəxslərin ianə etdikləri vəsait (maddə 45)
8. Nəticələr barədə hesabat tədbirlər başa çatdıqdan sonra 1 ay müddətində qərar qəbul etmiş orqanın (qurumun) rəsmi internet saytında dərc edilir (maddə 46)
9. Sifarişçi layihəçini və podratçını müəyyənləşdirir; məlumatlandırma icraatı tətbiq olunan obyektlər və reklam qurğuları istisnadır (maddə 47.1)
10. Sifarişçi müvafiq kadr potensialı olduqda və maddi-texniki bazası imkan verdikdə layihəçinin və (və ya) podratçının funksiyalarını götürə bilər — dövlət vəsaitləri hesabına maliyyələşdirilən tikintilər istisna olmaqla (maddə 47.2–47.3)
11. Layihəçi ola bilər yalnız Azərbaycan Respublikasında qeydiyyatdan keçmiş və layihələndirmə fəaliyyəti üçün lisenziya almış hüquqi və ya fiziki şəxs (maddə 48.1); podratçı subpodratçı cəlb edə bilər (maddə 49.1)
12. Tikinti layihəsinin rəhbərini layihəçi, tikintinin rəhbərini podratçı təyin edir (maddə 48.3.1, 49.2.1)

Biliyini yoxla: Dərs 5 testi — 25 sual · bütün testlər

Əvvəlki mövzu: ərazi planlaşdırılması icraatı (maddə 24–38).

Növbəti mövzu: materiallar və tikinti tələbləri (maddə 51–62).