Ümumi, baş və müfəssəl planlar

Qonşu inzibati ərazi vahidlərinin ərazi planlaşdırılması sənədləri bir-birilə razılaşdırılmaqla hazırlanmalıdır; razılaşdırma qaydalarını müvafiq icra hakimiyyəti orqanı müəyyən edir (maddə 20.2). Ərazi planlaşdırılması sənədləri məcburi hüquqi qüvvəyə malikdir. Sənədlərin strateji və ya dəqiq layihələndirilməsindən asılı olaraq «Ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsi haqqında» Qanunda nəzərdə tutulmuş qaydada onlara dair strateji ekoloji qiymətləndirilmə (SEQ) və ya ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsi (ƏMTQ) sənədi hazırlanır və həmin sənədin dövlət ekoloji ekspertizası aparılır (maddə 20.3).

Ərazi planlaşdırılması sənədləri ictimaiyyət üçün açıqdır: müvafiq icra hakimiyyəti orqanı, yaxud onun yaratdığı qurum və ya bələdiyyə hüquqi və ya fiziki şəxslərə sənədlərlə tanış olmaq imkanı yaratmağa və sorğu əsasında surətini verməyə borcludur (maddə 20.4).

⚠ İmtahan tələsi: ardıcıllığı tərsinə çevirməyin: baş plan ümumi plan əsasında, müfəssəl plan baş plan əsasında hazırlanır (maddə 20.2). Baş plan «ümumi ərazi planlaşdırılması» deyil, ərazidən istifadənin planlaşdırılması çərçivəsində hazırlanır (maddə 20.1.2).

Ümumi planlar (maddə 21)

Ümumi planlar Azərbaycan Respublikasının ərazisi və (və ya) ərazi hissələri (regionlar və rayon ərazi vahidləri) səviyyəsində hazırlanır (maddə 21.1). Onlarda bunlar nəzərdə tutula bilər: məskunlaşma sistemi (şəhərlər və onları birləşdirən nəqliyyat yolları, yolboyu, çayboyu ərazilər — inkişaf oxları, məskunlaşma sisteminin perspektiv inkişafı və s.) (maddə 21.1.1); məskunlaşma sistemi ilə əhatə olunmayan ərazilər — meşələr, kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqlar, faydalı qazıntı yerləri, xüsusi mühafizə olunan təbiət əraziləri və s. (maddə 21.1.2); ərazilərin abadlaşdırılması və funksional təyinatının dəyişdirilməsi (maddə 21.1.3); sel və daşqın kimi təbiət hadisələrindən qorunma üçün ərazilər (maddə 21.1.4); infrastruktur növləri üçün yerlər və zolaqlar (dəhlizlər) (maddə 21.1.5); hər hansı ərazi üçün əhəmiyyət kəsb edən funksiyalar üçün ərazilər — hava, dəniz limanları və s. (maddə 21.1.6). Ümumi planlar müddətsiz hüquqi qüvvəyə malikdir və onlara müvafiq dəyişikliklər edilə bilər (maddə 21.2).

Baş plan: məzmun və xüsusi qeydlər (maddə 22.1–22.4)

Baş plan şəhərlər və ya digər yaşayış məntəqələri səviyyəsində hazırlanır; orada şəhər və ya yaşayış məntəqəsinin ərazisi üçün nəzərdə tutulan torpaqlardan şəhərsalma məqsədləri baxımından istifadənin növü proqnozlaşdırıla bilən ehtiyaclara əsasən ümumi şəkildə təsvir edilməlidir (maddə 22.1). Baş planda, məsələn, bunlar nəzərdə tutula bilər: tikinti üçün nəzərdə tutulmuş ərazilər; əhalinin əmtəə və xidmətlərlə, xüsusən sosial və mədəni-məişət ehtiyaclarının təmin edilməsi üçün obyektlər, idman və oyun meydançaları üçün ərazilər; parklar, yaşıllıq əraziləri, çimərlik yerləri, qəbiristanlıqlar; yol-nəqliyyat infrastrukturu, mühəndis-kommunikasiya təminatı və tullantılar üçün ərazilər — mərkəzi kanalizasiya sistemi olmayan tikinti əraziləri nişanlanmalıdır; daşqından qorunmaq və suyun axınını tənzimləmək üçün boş saxlanılmalı ərazilər; kənd təsərrüfatı təyinatlı ərazilər və meşələr (maddə 22.2.1–22.2.11).

Baş planda bunlar xüsusi qeyd olunmalıdır (maddə 22.3): tikinti zamanı xüsusi tikinti tədbirlərinin və ya təbiət hadisələrinə qarşı xüsusi təhlükəsizlik tədbirlərinin görülməsi üçün zəruri olan ərazilər (maddə 22.3.1); mədən sənayesi altında olan və ya mineralların emalı üçün nəzərdə tutulmuş ərazilər (maddə 22.3.2); tikinti məqsədləri üçün istifadə olunması nəzərdə tutulmuş və ətraf mühit üçün təhlükə yaradan çoxlu miqdarda materiallarla yüklənmiş ərazilər (maddə 22.3.3); SEQ sənədi və həmin sənədin dövlət ekoloji ekspertizasının rəyi (maddə 22.3.4). Baş plana izahat əlavə edilməlidir; izahatda baş planın məqsədləri və mühüm təsirləri təsvir olunmalıdır (maddə 22.4).

⚠ İmtahan tələsi: modallığı ayırın: 22.2-dəki ərazilər baş planda nəzərdə tutula bilər, 22.3-dəkilər isə xüsusi qeyd olunmalıdır — SEQ sənədi və dövlət ekoloji ekspertizasının rəyi də bu məcburi siyahıdadır (maddə 22.2–22.3). Müfəssəl planda da eyni qurulma var: 23.2 — «nəzərdə tutula bilər», 23.3 — «xüsusi qeyd olunmalıdır».

Baş plan: zonalaşdırma, əmsallar və 20 il (maddə 22.5–22.8)

Tikinti məqsədləri üçün torpaqdan istifadənin növü təsbit edilmiş ərazi zonaları əsasında müəyyən edilir (maddə 22.5). Zonalaşdırma bu tələblər nəzərə alınmaqla aparılır: ərazinin planlaşdırılması üzrə əvvəllər qəbul olunmuş qərarların nəzərə alınması (maddə 22.5.1); şəhərsalma fəaliyyətinin məhdud şəkildə yol verildiyi zonaların müəyyən edilməsi (maddə 22.5.2); mövcud tikintilərin, mühəndis-kommunikasiya təminatı və nəqliyyat infrastrukturunun, planlaşdırma strukturunun əsas elementlərinin göstərilməsi (maddə 22.5.3); yerli şəraitin nəzərə alınması (maddə 22.5.4); torpaqdan istifadə növü təyin edilməklə hər zona üçün məhdudiyyətlərin və şərtlərin nəzərdə tutulması (maddə 22.5.5); zonaların sərhədlərinin təbii komplekslərin sərhədləri ilə, xüsusi şərtlərlə istifadə olunan zonaların sanitar, sanitar-mühafizə, mühafizə zolaqları ilə və qırmızı xətlərlə uzlaşdırılması (maddə 22.5.6).

Tikintinin miqyası, binaların yol verilən hündürlük həddi və mərtəbələrin sayı ərazinin tikinti və tikinti sıxlığı əmsalları vasitəsilə müəyyən edilir (maddə 22.6). Zonalaşdırma, tikintinin növü və miqyası ilə bağlı müfəssəl qaydaları müvafiq icra hakimiyyəti orqanı müəyyən edir (maddə 22.7). Baş planların qüvvədə olma müddəti 20 ildir (maddə 22.8).

Müfəssəl plan: məzmun və xüsusi qeydlər (maddə 23.1–23.5)

Müfəssəl planlar şəhərlərin, qəsəbələrin, kəndlərin əraziləri və ya onların ərazi hissələri üçün hazırlanır; müfəssəl planda şəhərsalma fəaliyyətinin tənzimlənməsi üçün məcburi hüquqi qüvvəyə malik qaydalar təsbit olunur (maddə 23.1). Müfəssəl planda nəzərdə tutula bilənlər sırasında: tikinti məqsədləri üçün ərazidən istifadənin növü və miqyası (maddə 23.2.1); tikinti qaydası (üsulu), üzərində tikinti aparılması mümkün olan və olmayan torpaq sahələri, tikinti obyektlərinin yeri (maddə 23.2.2); tikinti aparılan torpaq sahələri üçün həcm, en və uzunluq baxımından minimal ölçülər, yerin təkindən və torpaqdan qənaətlə istifadə ilə əlaqədar yaşayış məqsədli ərazilər üçün həmçinin maksimal ölçülər (maddə 23.2.3); dayanacaq yerləri və qarajlar üçün ərazilər (maddə 23.2.4); yaşayış binalarında mənzillərin yol verilən maksimal sayı (maddə 23.2.6); tikinti aparılmayacaq ərazilər və onlardan istifadə (maddə 23.2.8); piyadaların və velosipedlərin hərəkəti, maşınların saxlanılması üçün ərazilər (maddə 23.2.9); heyvandarlıq obyektləri, otlaqlar və örüşlər üçün ərazilər (maddə 23.2.15); havanı çirkləndirən müəyyən materiallardan istifadənin qadağan edildiyi, yaxud məhdudlaşdırıldığı ərazilər (maddə 23.2.18).

Müfəssəl planda bunlar xüsusi qeyd olunmalıdır (maddə 23.3): tikinti zamanı xüsusi tikinti tədbirlərinin və ya təbiət hadisələrinə qarşı xüsusi təhlükəsizlik tədbirlərinin görülməsi üçün zəruri olan ərazilər (maddə 23.3.1); mədən sənayesi altında olan və ya mineralların emalı üçün nəzərdə tutulmuş ərazilər (maddə 23.3.2); ətraf mühit üçün təhlükə yaradan çoxlu miqdarda materiallarla yüklənmiş ərazilər (maddə 23.3.3); SEQ sənədi və dövlət ekoloji ekspertizasının rəyi (maddə 23.3.4). Müfəssəl plan tətbiq olunduğu ərazinin sərhədlərini müəyyən edir (maddə 23.4); ona da izahat əlavə edilməli, izahatda planın məqsədləri və mühüm təsirləri təsvir olunmalıdır (maddə 23.5).

📌 Qeyd: 20.3-ə görə sənədin strateji və ya dəqiq layihələndirilməsindən asılı olaraq SEQ və ya ƏMTQ sənədi hazırlanır və onun dövlət ekoloji ekspertizası aparılır; baş planda da, müfəssəl planda da SEQ sənədi və ekspertizanın rəyi xüsusi qeyd olunmalıdır (maddə 20.3, 22.3.4, 23.3.4).

Müfəssəl planın hazırlanması halları və müddəti (maddə 23.6–23.7)

Müfəssəl plan bu hallarda hazırlanır və ya dəyişdirilir (maddə 23.6):

• ümumi və baş planlara uyğun olaraq yaşayış evlərinin, ictimai təyinatlı, rekreasiya və ümumi istifadədə olan obyektlərin, sənaye, anbar, kommersiya və ticarət obyektlərinin, mühəndis-kommunikasiya şəbəkələrinin və digər obyektlərin tikintisi məqsədilə ərazilər nəzərdə tutulduqda (maddə 23.6.1);
• yeni tikinti üçün yaxud kənd və ya meşə təsərrüfatı ilə bağlı olmayan digər fəaliyyət növlərinin inkişafı üçün torpaq sahələri formalaşdırıldıqda (maddə 23.6.2);
• tikinti və digər fəaliyyət növlərinin inkişafı məqsədilə torpaqdan istifadənin əsas təyinatı dəyişdirildikdə (maddə 23.6.3);
• ərazidən istifadə növü, binaların yol verilən hündürlük həddi, ərazinin tikinti və tikinti sıxlığı əmsalları ilə bağlı tələblərdən hər hansı biri dəyişdikdə (maddə 23.6.4);
• sənaye zonaları üçün ərazilər formalaşdırıldıqda (maddə 23.6.5);
• ümumi və baş planlarda mühəndis-kommunikasiya təminatı qurğularının tikintisi nəzərdə tutulmadıqda (maddə 23.6.6).

Müfəssəl planlarla əhatə olunan ərazilərdə mühəndis-kommunikasiya təminatı sisteminin (vasitələrinin və qurğularının), habelə qoşulma nöqtələrinin tikintisi üçün müfəssəl plan üzrə tələb olunan mühəndis təminatı tədbirlərini aidiyyəti təchizat müəssisələri həyata keçirir (maddə 23.6-1). Qüvvədə olma müddəti müəyyən edilməyən müfəssəl planlar müddətsiz istifadə olunur (maddə 23.7).

⚠ İmtahan tələsi: müddətləri qarışdırmayın: ümumi planlar müddətsiz hüquqi qüvvəyə malikdir (maddə 21.2), baş planların qüvvədə olma müddəti 20 ildir (maddə 22.8), müfəssəl planlar isə qüvvədə olma müddəti müəyyən edilmədikdə müddətsiz istifadə olunur (maddə 23.7). «Müfəssəl plan həmişə müddətsizdir» səhvdir: 23.7 qüvvədə olma müddəti müəyyən edilməyən planlara aiddir.

📌 Yadda saxla — testlərdə ən çox düşən 12 fakt

1. 3 növ sənəd: ümumi planlar, Baş planlar, müfəssəl planlar (maddə 20.1.1–20.1.3)
2. Baş plan ümumi plan, müfəssəl plan baş plan əsasında hazırlanır; qonşu inzibati ərazi vahidlərinin sənədləri bir-birilə razılaşdırılmaqla hazırlanmalıdır (maddə 20.2)
3. Sənədlər məcburi hüquqi qüvvəyə malikdir; strateji və ya dəqiq layihələndirilməsindən asılı olaraq onlara dair SEQ və ya ƏMTQ sənədi hazırlanır və onun dövlət ekoloji ekspertizası aparılır (maddə 20.3)
4. Sənədlər ictimaiyyət üçün açıqdır; müvafiq icra hakimiyyəti orqanı, onun yaratdığı qurum və ya bələdiyyə tanışlıq imkanı yaratmağa və sorğu əsasında surət verməyə borcludur (maddə 20.4)
5. Ümumi planlar — ölkə ərazisi və (və ya) ərazi hissələri (regionlar, rayon ərazi vahidləri) səviyyəsində; müddətsiz hüquqi qüvvə, dəyişiklik edilə bilər (maddə 21.1–21.2)
6. Baş plan — şəhərlər və ya digər yaşayış məntəqələri səviyyəsində; istifadə növü proqnozlaşdırıla bilən ehtiyaclara əsasən ümumi şəkildə təsvir edilməlidir (maddə 22.1)
7. 22.2 və 23.2 — nəzərdə tutula bilər; 22.3 və 23.3 — xüsusi qeyd olunmalıdır, o cümlədən SEQ sənədi və dövlət ekoloji ekspertizasının rəyi (maddə 22.2–22.3, 23.2–23.3)
8. Tikintinin miqyası, binaların yol verilən hündürlük həddi və mərtəbələrin sayı — tikinti və tikinti sıxlığı əmsalları vasitəsilə (maddə 22.6)
9. Baş planların qüvvədə olma müddəti — 20 il (maddə 22.8)
10. Müfəssəl plan — şəhərlərin, qəsəbələrin, kəndlərin əraziləri və ya ərazi hissələri üçün; məcburi hüquqi qüvvəyə malik qaydalar təsbit edir və tətbiq olunduğu ərazinin sərhədlərini müəyyən edir (maddə 23.1, 23.4)
11. Müfəssəl plan hazırlanır və ya dəyişdirilir, o cümlədən istifadə növü, hündürlük həddi, tikinti və tikinti sıxlığı əmsalları ilə bağlı tələblərdən hər hansı biri dəyişdikdə (maddə 23.6.4)
12. Qüvvədə olma müddəti müəyyən edilməyən müfəssəl planlar müddətsiz istifadə olunur (maddə 23.7)

Biliyini yoxla: Dərs 3 testi — 25 sual · bütün testlər

Əvvəlki mövzu: prinsiplər və planlaşdırma növləri (maddə 7–19).

Növbəti mövzu: ərazi planlaşdırılması icraatı (maddə 24–38).