Prinsiplər və planlaşdırma növləri

Sosial minimumlar, təhlükəsizlik və ekologiya (maddə 8–10)

Şəhərsalma və tikinti fəaliyyəti obyektlərində, xüsusən insanların yaşaması və ya istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuş tikinti obyektlərində sağlam və təhlükəsiz yaşayış, iş və istirahət şəraiti ilə bağlı bu Məcəllə və digər normativ hüquqi aktlarla müəyyən edilmiş sosial minimumlar təmin edilməlidir (maddə 8). Yanğından, təbii və ya texnogen xarakterli təhlükəli təsirlərdən müdafiə ilə bağlı tələblərə uyğunluğu baxımından tikinti ərazisinin və tikinti obyektinin təhlükəsizliyi təmin edilməlidir (maddə 9.1); bu təsirlərdən mühafizə ilə bağlı təhlükəsizlik tədbirləri Məcəllənin və digər normativ hüquqi aktların tələbləri əsasında şəhərsalma və tikintiyə dair normativ sənədlərdə nəzərdə tutulmalıdır (maddə 9.2).

Şəhərsalma və tikinti fəaliyyəti çərçivəsində ekoloji təhlükəsizlik və ətraf mühitin mühafizəsi təmin edilməlidir (maddə 10.1). Tikinti fəaliyyəti ətraf mühitə təsiri baxımından qanunla müəyyən edilmiş qaydada qiymətləndirilməlidir; qiymətləndirmənin nəticələri tikinti fəaliyyəti zamanı ekoloji təhlükəsizlik və ətraf mühitin mühafizəsi tədbirləri müəyyən edilərkən nəzərə alınmalıdır (maddə 10.2).

Şəhərsalma sənədlərinə uyğunluq (maddə 11)

Tikinti layihələri şəhərsalma sənədlərinin, o cümlədən müfəssəl planın müəyyənləşdirdiyi tələblərə uyğun olmalıdır. Belə plan olmadıqda və ya onun müddəti bitdikdə tikinti layihəsinə o halda yol verilir ki, layihə həyata keçiriləcəyi ərazinin planlaşdırılması sənədlərinə (baş planlara və (və ya) ümumi planlara), habelə müfəssəl planın hazırlanması zamanı nəzərə alınan tələblərə uyğun olsun və aşağıdakı şərtlər birgə mövcud olsun (maddə 11.1):

• layihələndirilən obyektin tikintilərin mövcud olduğu ərazilərin hüdudları daxilində tikilməsi nəzərdə tutulur (maddə 11.1.1);
• obyekt istifadə növünə və miqyasına görə mövcud tikintilərə uyğundur (maddə 11.1.2).

Müfəssəl planın tətbiqi dairəsindən və 11.1-ci maddə mənasında tikintilərin mövcud olduğu ərazinin hüdudlarından kənarda tikinti obyektinin inşasına yalnız o halda yol verilir ki, müvafiq ərazidə infrastruktur və mühəndis-kommunikasiya təminatı mümkün olsun (mümkünlüyü kifayət qədər əsaslandırılsın) və obyekt aşağıdakı məqsədlər üçün nəzərdə tutulsun (maddə 11.2):

• kənd və meşə təsərrüfatı ilə bağlı fəaliyyətin həyata keçirilməsi (maddə 11.2.1);
• kənd təsərrüfatı müəssisəsinin işçilərinin istifadəsi (maddə 11.2.2);
• rabitə, elektrik enerjisi, qaz, su, istilik, kanalizasiya təchizatının və ya müvafiq ərazi ilə bağlılığı olan sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsi (maddə 11.2.3);
• bərpa olunan enerji mənbələrinin istehsalı (maddə 11.2.4).

⚠ İmtahan tələsi: müfəssəl plan olmadıqda və ya müddəti bitdikdə 11.1.1 və 11.1.2-dəki şərtlər birgə mövcud olmalıdır — «şərtlərdən biri kifayətdir» səhvdir (maddə 11.1). 11.2-də də obyektin sadalanan məqsədlər üçün nəzərdə tutulması tək başına kifayət deyil: ərazidə infrastruktur və mühəndis-kommunikasiya təminatının mümkünlüyü də kifayət qədər əsaslandırılmalıdır (maddə 11.2).

11.1 və 11.2-ci maddələrdə nəzərdə tutulanlar istisna olmaqla, digər tikinti niyyətinin həyata keçirilməsinə bu hallarda yol verilmir (maddə 11.3):

• obyekt baş plana zidd olarsa (maddə 11.3.1);
• obyektin ətraf mühitə zərərli təsir göstərmək və ya özünün bu cür təsirə məruz qalmaq təhlükəsi olarsa (maddə 11.3.2);
• obyekt infrastrukturun yaradılması, təhlükəsizliyin və ya sağlamlığın təmin olunması ilə əlaqədar dövlət və ya bələdiyyə vəsaitlərinin səmərəsiz istifadəsini tələb edərsə (maddə 11.3.3);
• obyekt ətraf mühitin, torpağın, mədəni irs obyektlərinin qorunması ilə bağlı maraqları, yaxud landşaftın təbii xüsusiyyətlərini pozarsa (maddə 11.3.4);
• obyekt su təsərrüfatı və ya təbiət hadisələrindən (daşqından) qorunmaya təhlükə yaradarsa (maddə 11.3.5).

11.2 və 11.3-cü maddələrdə nəzərdə tutulmuş tikinti layihələri və niyyətləri ilə bağlı bələdiyyələrin mövqeyi öyrənilməlidir (maddə 11.4). Tikinti layihələrinin şəhərsalma sənədlərinə uyğunluğunun yoxlanılmasına, habelə siyahısını, məbləğini və tətbiqi hallarını müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi, tikinti fəaliyyəti sahəsində müvafiq qurumların göstərdiyi digər xidmətlərə görə haqq ödənilir (maddə 11.5).

⚠ İmtahan tələsi: 11.2 və 11.3 üzrə layihə və niyyətlərdə 11.4 bələdiyyənin razılığını deyil, mövqeyinin öyrənilməsini tələb edir (maddə 11.4). 11.3.1-dəki hal obyektin baş plana zidd olmasıdır (maddə 11.3.1).

Mədəni irs və ictimaiyyətin məlumatlandırılması (maddə 12–13)

Şəhərsalma və tikinti fəaliyyəti çərçivəsində tarixi landşaftın və mədəni irs obyektlərinin olduğu ərazilərin, xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin və ya obyektlərin mühafizəsi təmin edilməlidir (maddə 12). Müvafiq icra hakimiyyəti orqanı, yaxud müvafiq icra hakimiyyəti orqanının yaratdığı qurum və ya müvafiq bələdiyyə ərazi planlaşdırılmasının bütün mərhələləri və məzmunu barədə, eləcə də əhali üçün mühüm tikinti niyyətləri barədə ictimaiyyətə ətraflı məlumat verməyə borcludur (maddə 13).

⚠ İmtahan tələsi: 13-cü maddə səlahiyyət deyil, vəzifə müəyyən edir: «məlumat verə bilər» yox, «ətraflı məlumat verməyə borcludur» — ərazi planlaşdırılmasının bütün mərhələləri və məzmunu, eləcə də əhali üçün mühüm tikinti niyyətləri barədə (maddə 13).

Normativ sənədlər və vahid informasiya sistemi (maddə 14–16)

Şəhərsalma və tikintiyə dair normativ sənədlər sistemi əhali üçün sağlam və təhlükəsiz yaşayış, iş və istirahət mühitinin (şəraitinin) yaradılması məqsədlərinə xidmət edir (maddə 14.1). Normativ sənədlərin siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən hər il dövri olaraq dərc edilir (maddə 14.2); şəhərsalma və tikinti fəaliyyəti zamanı onların tələblərinə əməl edilməlidir (maddə 14.3).

Sistemə daxildir (maddə 15.1): ərazi planlaşdırılması sənədləri, norma və qaydaları, habelə şəhərsalma əsaslandırılması ilə bağlı texniki normativ hüquqi aktlar (maddə 15.1.1); dövlət şəhərsalma kadastrının aparılmasına dair aktlar (maddə 15.1.2); tikinti materialları və məmulatının standartlaşdırılması, sertifikatlaşdırılması, geodeziya, mühəndis-axtarış və tikinti işlərinin təşkili, istismara icazə ilə bağlı təşkilati-metodik xarakterli aktlar (maddə 15.1.3); tikinti fəaliyyətinin peşə sahələri (mühəndis-axtarış, layihələndirmə, tikinti-quraşdırma və s.) üzrə fəaliyyət göstərən şəxslərin peşəkarlıq səviyyəsi ilə bağlı aktlar (maddə 15.1.3-1); etibarlılıq göstəricilərini, yanğın və partlayış təhlükəsizliyini, təhlükəli təsirlərdən müdafiə tələblərini, materialların, məmulat və konstruksiyaların keyfiyyət və uyğunluğunu müəyyənləşdirən aktlar (maddə 15.1.4); tikinti obyektlərinin, o cümlədən magistral boru kəmərləri və kommunikasiyalarının layihələndirilməsi və tikintisi üzrə aktlar (maddə 15.1.5); mühəndis-kommunikasiya təminatına dair aktlar (maddə 15.1.6); tikinti zamanı təhlükəsizliyə dair aktlar (maddə 15.1.7); dövlət vəsaitləri hesabına maliyyələşdirilən obyektlər üçün qiymətqoyma və smetalar üzrə aktlar (maddə 15.1.8); mülki müdafiə tələblərinə dair aktlar (maddə 15.1.9); şəhərsalma, memarlıq və tikinti fəaliyyətinə nəzarətin həyata keçirilməsinə dair normativ hüquqi aktlar (maddə 15.1.10).

Normativ sənədlərin hüquqi əsasını bu Məcəllə və digər normativ hüquqi aktlar təşkil edir (maddə 15.2). Xarici dövlətlərin və ya beynəlxalq təşkilatların şəhərsalma və tikinti ilə bağlı normativləri və standartları Azərbaycan Respublikasının ərazisində Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrlə nəzərdə tutulduğu hallarda tətbiq olunur (maddə 15.3). Vahid informasiya təminatı sistemi ərazinin kompleks qiymətləndirilməsini və şəhərsalma və tikinti fəaliyyəti sahəsində müvafiq qərarların qəbul edilməsini təmin etmək məqsədi ilə təşkil edilir (maddə 16.1); onun əsasnaməsini müvafiq icra hakimiyyəti orqanı müəyyən edir (maddə 16.2).

📌 Qeyd: normativ sənədlərin siyahısını hər il dərc edən (maddə 14.2) və informasiya sisteminin əsasnaməsini müəyyən edən müvafiq icra hakimiyyəti orqanıdır (maddə 16.2); ictimaiyyətin məlumatlandırılmasında isə onun yaratdığı qurum və ya müvafiq bələdiyyə də göstərilib (maddə 13).

Ərazi planlaşdırılmasının təyinatı və növləri (maddə 17–18)

Məcəllənin ərazi planlaşdırılmasına dair müddəaları Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisinin, o cümlədən ərazi hissələrinin (regionların, inzibati ərazi vahidlərinin), şəhərlərin və başqa yaşayış məntəqələrinin ərazilərinin planlaşdırılması, həmin ərazilərdəki torpaqların tikinti və ya digər məqsədlər üçün istifadəsi ilə bağlı münasibətləri tənzimləyir (maddə 17.1). Ərazi planlaşdırılması dövlət ehtiyacları və ya şəhərsalmanın məqsədləri baxımından həyata keçirilir (maddə 17.2). O, şəhərsalmanın nizamlı inkişafını və torpaqların sosial baxımdan ədalətli istifadəsini təmin etməli, ictimaiyyətin rifahına uyğun olmalı, insan üçün əlverişli və sağlam ətraf mühitin təşəkkül tapmasına, həyat üçün zəruri təbii əsasların qorunmasına və inkişaf etdirilməsinə xidmət etməlidir (maddə 17.3).

Yerin təkindən və torpaqdan qənaətlə və səmərəli istifadə olunmalıdır; kənd təsərrüfatı, meşə və yaşayış məqsədləri üçün istifadə edilən ərazilər başqa məqsədlər üçün yalnız əsaslandırılmış zəruri ölçüdə nəzərdə tutulmalı və istifadə edilməlidir (maddə 17.4). Ərazi planlaşdırılması sənədlərinin hazırlanması zamanı ictimai və fərdi maraqlar ədalətli şəkildə tarazlaşdırılmalıdır (maddə 17.5). Ərazi planlaşdırılmasının 3 növü var: ümumi ərazi planlaşdırılması (maddə 18.0.1), ərazidən istifadənin planlaşdırılması (maddə 18.0.2) və müfəssəl ərazi planlaşdırılması (maddə 18.0.3).

Ərazi planlaşdırılmasının məqsədləri (maddə 19)

Ümumi ərazi planlaşdırılmasının məqsədləri: ölkə ərazisində və ərazi hissələrində tarazlaşdırılmış sosial, iqtisadi, ekoloji və mədəni şəraitin yaradılması və inkişafı (maddə 19.1.1); əlverişli, sağlam və təhlükəsiz yaşayış, iş və istirahət mühitinin yaradılması ilə bağlı ümumi tələblərin təmin olunması (maddə 19.1.2); ayrı-ayrı ərazilərin səciyyəvi xüsusiyyətlərinin (tarixi, mədəni, ekoloji və s.) qorunub saxlanılması (maddə 19.1.3); müvafiq infrastrukturun yaradılması və inkişafı, infrastruktur obyektlərinin hamı üçün müyəssər (əlçatan) olmasının təmin edilməsi (maddə 19.1.4); ərazi hissələrində uzunmüddətli rəqabətə davamlı və məkan baxımından tarazlaşdırılmış iqtisadi infrastrukturun, yetərli iş və təhsil yerlərinin yaradılması (maddə 19.1.5); tarixi və təbii landşaftın qorunması və inkişaf etdirilməsi (maddə 19.1.6).

Ərazidən istifadənin və müfəssəl ərazi planlaşdırılmasının məqsədləri isə birgə verilib: ərazilərdən ətraf mühitin mühafizəsi və ekoloji təhlükəsizlik tələbləri nəzərə alınmaqla istifadə olunması (maddə 19.2.1); mədəni irs obyektlərinin qorunması, milli (yerli) memarlıq-tikinti ənənələrindən, landşaft və ya məkan görünüşündən səmərəli istifadə ilə bağlı tələblərin təmin olunması (maddə 19.2.2); ətraf mühitin mühafizəsi ilə bağlı, xüsusən fauna və floraya, torpağa, suya, havaya, iqlimə, əhaliyə və mədəni irs obyektlərinə təsirlərlə bağlı maraqların təmin olunması (maddə 19.2.3); kənd və meşə təsərrüfatı, enerji və su təchizatı, kanalizasiya və tullantıların atılması, poçt və telekommunikasiya, habelə faydalı qazıntı yataqları ilə bağlı iqtisadi maraqların təmin olunması (maddə 19.2.4); insanların və əmtəələrin daşınması (yaxın məsafələrə daşımaları həyata keçirən ictimai nəqliyyat da daxil olmaqla), o cümlədən insanların hərəkət çevikliyi ilə bağlı tələblərin təmin olunması (maddə 19.2.5); təbiət hadisələrindən mühafizə ilə bağlı tələblərin təmin olunması (maddə 19.2.6); müdafiə və mülki müdafiə ilə bağlı tələblərin təmin olunması (maddə 19.2.7).

⚠ İmtahan tələsi: məqsədləri növə görə ayırın: tarixi və təbii landşaftın qorunması, infrastrukturun hamı üçün müyəssərliyi, iş və təhsil yerləri — ümumi ərazi planlaşdırılması (maddə 19.1.4–19.1.6); mədəni irs obyektlərinin qorunması, faydalı qazıntı yataqları, müdafiə və mülki müdafiə — ərazidən istifadənin və müfəssəl ərazi planlaşdırılması (maddə 19.2.2, 19.2.4, 19.2.7).

📌 Yadda saxla — testlərdə ən çox düşən 10 fakt

1. 6 prinsip: sosial minimumlar, təhlükəsizlik, ekoloji təhlükəsizlik və ətraf mühitin mühafizəsi, şəhərsalma sənədlərinə uyğunluq, tarixi landşaft və mədəni irs, ictimaiyyətin məlumatlandırılması (maddə 7.0.1–7.0.6)
2. Sosial minimumlar — xüsusən insanların yaşaması və ya istifadəsi üçün nəzərdə tutulmuş tikinti obyektlərində təmin edilməlidir (maddə 8)
3. Müfəssəl plan olmadıqda və ya müddəti bitdikdə — baş və (və ya) ümumi planlara, müfəssəl planın hazırlanmasında nəzərə alınan tələblərə uyğunluq və birgə: tikintilərin mövcud olduğu ərazinin hüdudları daxilində tikinti, istifadə növünə və miqyasına görə mövcud tikintilərə uyğunluq (maddə 11.1)
4. Müfəssəl plan dairəsindən və tikintilərin mövcud olduğu ərazidən kənarda — yalnız infrastruktur və mühəndis-kommunikasiya təminatı mümkün olduqda və 11.2-dəki 4 məqsəd üçün (maddə 11.2)
5. 11.1 və 11.2-dəkilərdən başqa tikinti niyyətinə obyekt baş plana zidd olduqda və 11.3-dəki digər hallarda yol verilmir (maddə 11.3)
6. 11.2 və 11.3 üzrə — bələdiyyələrin mövqeyi öyrənilməlidir (maddə 11.4)
7. Ətraflı məlumat verməyə borcludur: müvafiq icra hakimiyyəti orqanı, onun yaratdığı qurum və ya müvafiq bələdiyyə (maddə 13)
8. Normativ sənədlərin siyahısı hər il dövri olaraq dərc edilir (maddə 14.2); xarici və beynəlxalq normativlər Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrlə nəzərdə tutulduğu hallarda tətbiq olunur (maddə 15.3)
9. Kənd təsərrüfatı, meşə və yaşayış məqsədləri üçün istifadə edilən ərazilər başqa məqsədlər üçün yalnız əsaslandırılmış zəruri ölçüdə nəzərdə tutulmalı və istifadə edilməlidir (maddə 17.4)
10. 3 növ: ümumi ərazi planlaşdırılması, ərazidən istifadənin planlaşdırılması, müfəssəl ərazi planlaşdırılması (maddə 18.0.1–18.0.3)

Biliyini yoxla: Dərs 2 testi — 25 sual · bütün testlər

Əvvəlki mövzu: əsas anlayışlar və səlahiyyətlər (maddə 1–6).

Növbəti mövzu: ümumi, baş və müfəssəl planlar (maddə 20–23).