Şəraitin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsi

Şəraitin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsi — qanunvericilikdə tərifi

422.1. Tərəflərin müqavilə bağlayarkən əsas götürdükləri şəraitin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsi, əgər müqavilədə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa və ya onun mahiyyətindən ayrı qayda irəli gəlmirsə, onun dəyişdirilməsinə və ya ləğv edilməsinə əsas verir. Şəraitin dəyişməsi o halda əhəmiyyətli sayılır ki, əgər tərəflər bu dəyişməni ağlabatan şəkildə əvvəlcədən görə bilsəydilər, müqaviləni əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənən şərtlərlə bağlayar və ya ümumiyyətlə, bağlamazdılar.

Şəraitin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsi nə deməkdir?

Şəraitin əhəmiyyətli dərəcədə dəyişməsi qaydası müqavilə bağlandıqdan sonra tərəflərin güvəndiyi vəziyyət əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdikdə tətbiq olunur və müqavilənin dəyişdirilməsi və ya ləğvi üçün xüsusi əsas yaradır. Hər dəyişiklik belə əsas sayılmır: meyar ondan ibarətdir ki, tərəflər bu dəyişməni ağlabatan şəkildə qabaqcadan görə bilsəydilər, müqaviləni xeyli fərqli şərtlərlə bağlayar və ya heç bağlamazdılar. Müqavilədən və ya onun mahiyyətindən ayrı qayda irəli gələ bilər. Tərəflərin müqavilənin əsasında durmuş təsəvvürlərinin yanlış çıxması da şəraitin dəyişməsinə bərabər tutulur (Mülki Məcəllə, maddə 422.1).

Tərəflər razılığa gəlməsələr, müqavilə maraqlı tərəfin tələbi ilə məhkəmə tərəfindən ləğv edilə bilər, lakin bunun üçün bir neçə şərt eyni vaxtda olmalıdır: tərəflər şəraitin bu dərəcədə dəyişməyəcəyini əsas götürmüşlər, dəyişmənin səbəblərini maraqlı tərəf lazımi qayğı ilə aradan qaldıra bilməz, dəyişməmiş şərtlərlə icra ona ciddi zərər vurar və dəyişmə riskini o daşımır (Mülki Məcəllə, maddə 422.2). Müqavilənin məhkəmə qərarı ilə dəyişdirilməsinə isə yalnız müstəsna hallarda yol verilir: ləğv ictimai mənafelərə zidd olduqda və ya tərəflərə dəyişdirilmiş şərtlərlə icra üçün zəruri məsrəflərdən xeyli çox zərər vuracaqsa (Mülki Məcəllə, maddə 422.4).