Şahid və hal şahidi arasında fərq nədir? (CPM-nin 94 və 95-ci maddələri)

Cinayət prosessual hüququ

Şahid və hal şahidi arasında fərq nədir? (CPM-nin 94 və 95-ci maddələri)

Adları bənzəsə də, şahid və hal şahidi cinayət prosesində tamamilə fərqli iki şəxsdir. Hər ikisi Cinayət-Prosessual Məcəllənin (CPM) 7.0.29-cu maddəsinə görə «cinayət prosesində iştirak edən digər şəxslər» sırasına daxildir, lakin biri işin hallarını bilib bu barədə ifadə verir, digəri isə istintaq hərəkətinin qanuni aparılmasını təsdiq edir. Bu fərqi CPM-in maddələrinə, Ali Məhkəmə Plenumunun və Konstitusiyanın müddəalarına istinadla izah edirik.

1. Şahid kimdir? (CPM-nin 95-ci maddəsi)

Şahid — cinayət işi üzrə əhəmiyyət kəsb edən hər hansı halı bilən və bu barədə ifadə vermək üçün çağırılan şəxsdir. Şahidin ifadəsi CPM-nin 124-cü maddəsində nəzərdə tutulan müstəqil sübut növüdür. Şahid çağırışa gəlməyə və ona məlum olan halları doğru bildirməyə borcludur; bilərəkdən yalan ifadə verməyə və ya ifadə verməkdən boyun qaçırmağa görə cinayət məsuliyyəti daşıyır.

Vacib konstitusiya təminatı: Konstitusiyanın 66-cı maddəsinə görə heç kəs özünə, arvadına (ərinə) və yaxın qohumlarına qarşı ifadə verməyə məcbur edilə bilməz — bu, şahid immunitetidir.

2. Hal şahidi kimdir? (CPM-nin 94-cü maddəsi)

Hal şahidi — istintaq hərəkətinin (məsələn, axtarış, götürmə, baxış, istintaq eksperimenti, tanınma üçün təqdimetmə) faktını, gedişini və nəticələrini öz iştirakı və imzası ilə təsdiq etmək üçün cinayət prosesini həyata keçirən orqan tərəfindən dəvət olunan şəxsdir.

Tələblər: hal şahidi işdə şəxsi marağı olmayan, fəaliyyət qabiliyyətli yetkin şəxs olmalıdır; prosesin iştirakçısı, onların qohumu və ya istintaq orqanının işçisi ola bilməz. Bir qayda olaraq istintaq hərəkətində azı iki hal şahidi iştirak edir. Onun rolu — prosedurun qanuna uyğun aparıldığını və protokolda əks olunan nəticələrin həqiqətə uyğunluğunu təsdiq etməkdir. Hal şahidi protokolu imzalayır və zərurət olduqda sonradan məhkəmədə məhz prosedurla bağlı dindirilə bilər.

Ən çox qarışdırılan məqamlar

Hal şahidi gördüklərini danışmalıdırmı? Yalnız istintaq hərəkəti barədə — necə aparıldığı, nə aşkar edildiyi barədə. O, cinayətin özünə şahid deyil.

Eyni şəxs həm şahid, həm hal şahidi ola bilərmi? Xeyr. Hal şahidinin marağı olmamalıdır; işin hallarını bilən şahid isə artıq marağa cəlb olunmuşdur, ona görə bu rollar bir araya sığmır.

Praktiki nümunələr

1. Şahid: Qonşu mənzildə baş verən mübahisəni və qışqırtını eşidən sakin — işin halı barədə məlumatı var.
2. Hal şahidi: Mənzildə axtarış aparılarkən dəvət olunmuş bixəbər qonşu — prosedurun düzgün aparıldığını təsdiq edir.
3. Hal şahidi: Götürmə (əşyanın götürülməsi) protokolunu imzalayan, işlə əlaqəsi olmayan iki kənar şəxs.

Tez-tez verilən suallar

Şahid və hal şahidi arasında əsas fərq nədir?

Şahid cinayətin halları barədə ifadə verir; hal şahidi isə istintaq hərəkətinin qanuni aparılmasını təsdiq edir və işin mahiyyəti barədə bilik tələb olunmur.

Hal şahidi nə üçün lazımdır?

Axtarış, götürmə kimi istintaq hərəkətlərinin obyektivliyini və protokoldakı nəticələrin həqiqiliyini təmin etmək — yəni prosesual nəzarət üçün.

Hal şahidi məhkəmədə dindirilə bilərmi?

Bəli, zərurət olduqda istintaq hərəkətinin gedişi və nəticələri barədə şahid qismində dindirilə bilər.

Şahid ifadə verməkdən imtina edə bilərmi?

Konstitusiyanın 66-cı maddəsinə görə özünə və yaxın qohumlarına qarşı ifadə verməyə məcbur edilə bilməz; digər hallarda isə ifadə vermək borcdur.

Yekun

Sadə qayda: əgər şəxs cinayət barədə nəsə bilirsə — o, şahiddir (CPM 95) və ifadəsi sübutdur. Əgər şəxs yalnız istintaq hərəkətini müşahidə edib təsdiq edirsə — o, hal şahididir (CPM 94). Birincisi faktın daşıyıcısı, ikincisi prosedurun zəmanətidir.

Qeyd: CPM-in maddələri vaxtaşırı dəyişdirilir. Konkret maddə nömrələrini və istintaq hərəkətlərinin siyahısını rəsmi sənəd hazırlayarkən e-qanun.az saytındakı qüvvədə olan redaksiya ilə tutuşdurun.