Alınma qrupu, qiymətləndirmə və məhkəmə müdafiəsi

Qrupun funksiyaları aşağıdakılardır (maddə 22.3):

• prosedurlar və onların yerinə yetirilməsi müddətləri haqqında izah vermək üçün alınmanın təsirinə məruz qalan şəxslərlə fərdi qaydada və ya qruplarla, yaxud onların nümayəndələri ilə görüşlər keçirmək (maddə 22.3.1);
• həmin məsələlərlə bağlı onlarla danışıqlar aparmaq (maddə 22.3.2);
• onların torpaqlarının zəruri olduqda mərzlənməsini qanunvericiliklə müəyyən olunmuş qaydada təşkil etmək və qiymətləndirilməsini təmin etmək (maddə 22.3.3);
• onları alınma prosesinin bütün mərhələ və məsələləri barədə məlumatlandırmaq (maddə 22.3.4);
• onların alınma prosesi ilə bağlı qrupa və ya qrup üzvünə verdiyi hər hansı şikayətləri qəbul etmək, cavablandırmaq və həll etməyə cəhd göstərmək (maddə 22.3.5);
• köçürülmə planının və ya təlimatının hazırlanmasında planlaşdırıcı ilə birgə işləmək və ona köməklik göstərmək (maddə 22.3.6);
• dövlət orqanlarının istifadəsində olan torpaqlar üzrə həmin orqanların, bələdiyyə torpaqları üzrə həmin bələdiyyələrin nümayəndələri ilə görüşmək (maddə 22.3.7–22.3.8).

Görüşlərdə izah edilən prosedurlar və müddətlər bunlara aiddir: torpaq sahəsinin və digər daşınmaz və daşınar əmlakın qiymətləndirilməsi; kompensasiyaya dair hüquqlar, kompensasiyanın növləri, onların faydası və ödənilməsi üzrə tədbirlər; yerdəyişmə və köçürülmə tədbirləri; hüquqların verilməsi (dövlətə keçməsi) (maddə 22.3.1.1–22.3.1.6).

Alan orqan qrup üzvlərindən birini qrup rəhbəri təyin edir: rəhbər qrupun fəaliyyətini planlaşdırır və idarə edir, üzvlərin funksiyalarını vaxtında və qərəzsiz icra etməsini təmin edir, alan orqanı qrupun işi və funksiyaların vaxtında, keyfiyyətlə yerinə yetirilməsinə mane olan bütün çətinliklər barədə mütəmadi məlumatlandırır, alan orqanın tələb edə biləcəyi digər funksiyaları yerinə yetirir (maddə 22.4). Qrup şəxslərlə və ya onların nümayəndələri ilə mütəmadi olaraq, əvvəlcədən müəyyən edilmiş vaxtda və yerdə görüşlər keçirir (maddə 22.5); qrupun və ya onun hər hansı üzvünün vəzifələrini icra edərkən alınan torpağa daxil olmaq və orada Qanunda nəzərdə tutulmuş digər hərəkətləri yerinə yetirmək hüququ var (maddə 22.7).

8-ci maddədəki nəzarət orqanı qrupun təşkili və qrup rəhbərinin təyin edilməsi haqqında alan orqan tərəfindən məlumatlandırılmalıdır (maddə 22.9.1), qrupun şəxslərlə və ya onların nümayəndələri ilə görüşlərində iştirak edə, həmin görüşlərdə bütün iştirakçılara məsləhət verə və qrup üzvlərini təlimatlandıra bilər (maddə 22.9.2–22.9.3).

⚠ İmtahan tələsi: 60 gün torpağın alınması haqqında qərarın qəbul edildiyi gündən deyil, qrupun təşkil edildiyindən hesablanır; digər müddət isə nəzarət orqanı ilə deyil, alan orqanla razılaşdırılır (maddə 22.6).

Qiymətləndirmə komissiyası (maddə 23)

Qiymətləndirmə komissiyası 19-cu maddəyə uyğun olaraq qəbul edilən torpağın alınması haqqında qərarla yaradılır və alan orqan və qrup (qruplar) ilə qarşılıqlı əlaqədə, həmin qərarla müəyyən edilmiş müddətdə aşağıdakı tədbirləri həyata keçirir (maddə 23.1):

• alınan və onunla yanaşı yerləşən torpağın bazar qiyməti, habelə həmin torpaqların, onlardakı tikililərin və daşınar əmlakın bərpa qiyməti ilə bağlı məlumat və dəlilləri toplayır və təhlil edir (maddə 23.1.1–23.1.2);
• kompensasiya ilə bağlı danışıqlarda köməklik göstərir (maddə 23.1.3);
• qanunvericiliyə uyğun keçirilən müsabiqə yolu ilə qiymətləndirici cəlb edir (maddə 23.1.4);
• qiymətləndiricinin və köçürülmə ilə bağlı planlaşdırıcının təkliflərini, onlara dair nəzarət orqanının rəyini təhlil edir və hər bir torpaq və digər əmlakın bazar qiymətini ayrıca göstərməklə hər bir şəxsə ödənilən kompensasiyanın məbləği barədə qərar qəbul edir (maddə 23.1.5);
• zəruri hesab etdiyi hallarda 75.8-ci maddəyə uyğun təqdim edilmiş nəzarət orqanının təklifləri əsasında məbləğdə dəyişikliklər edilməsi barədə qərar qəbul edir (maddə 23.1.6);
• kompensasiyanın məbləği barədə qərarını alan orqana göndərir (maddə 23.1.7).

Alan orqan şəxslərin kompensasiyanın məbləğinə və onda dəyişikliklər edilməsinə dair komissiya qərarı ilə tanış olması üçün zəruri şərait yaratmalıdır (maddə 23.2).

Qiymətləndirici və nəzarət orqanının rəyi (maddə 24)

Qiymətləndirici hər bir torpaq və digər əmlakın qiymətləndirilməsinə dair təkliflərini bütün müvafiq sənədlərlə birlikdə qiymətləndirmə komissiyasına və nəzarət orqanına təqdim edir (maddə 24.1). Nəzarət orqanı bu təkliflərə dair komissiyaya yazılı qaydada münasibət bildirməli, torpaq, torpaqda pay və ya daşınmaz əmlak üçün tövsiyə edilən qiymətin öz mülahizəsinə görə bazar qiymətinə uyğunlaşdırılması məqsədi ilə artırılmasını və ya azaldılmasını zəruri hesab etdikdə isə əsaslandırılmış rəyini təqdim etməlidir (maddə 24.2).

Təkliflərə baxarkən nəzarət orqanı müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarından, alan orqandan və ya qrupdan özünün müəyyən etdiyi müddətdə əlavə məlumat tələb etmək, zəruri hesab etdiyi hallarda alınmanın təsirinə məruz qalan və digər aidiyyəti şəxslərlə, təşkilatlarla görüşmək, qiymətləndirmənin düzgünlüyünü müəyyən etmək üçün torpağın hər hansı hissəsinə daxil olmaq hüququna malikdir (maddə 24.3). Komissiyanın təkliflərin və rəyin təhlili nəticəsində bazar qiyməti barədə qəbul etdiyi qərar alan orqan tərəfindən kompensasiyanın ödənilməsində istifadə edilir (maddə 24.4).

📌 Qeyd: nəzarət orqanının modallığına diqqət: qrupun təşkili barədə məlumatlandırılmalıdır, görüşlərdə iştirak edə, məsləhət verə, təlimatlandıra bilər (maddə 22.9); təkliflərə yazılı münasibət bildirməli, qiymətin artırılmasını və ya azaldılmasını zəruri hesab etdikdə əsaslandırılmış rəy təqdim etməlidir (maddə 24.2). Kompensasiyanın məbləği barədə qərarı isə qiymətləndirmə komissiyası qəbul edir (maddə 23.1.5).

Olduğu yer məlum olmayan şəxslər (maddə 25)

Alınmanın təsirinə məruz qalan şəxsin olduğu yer məlum olmadıqda alan orqan, qrup və ya vəzifəli şəxs alınma ilə əlaqədar bütün məsələlərlə bağlı onun qanuni vərəsələri ilə əlaqə yaratmalıdır (maddə 25.1). Şəxs məhkəmə tərəfindən xəbərsiz itkin düşmüş elan edildikdə onlar şəxsin qanuni vərəsələri, qanuni vərəsələri olmadıqda isə qanunvericiliyə uyğun olaraq təyin olunmuş əmlak idarəçisi ilə əlaqə yaratmalıdır (maddə 25.2). Kompensasiyanın ödənilməsi və hüquqların verilməsi məsələlərinin həlli üçün 25.1–25.2-ci maddələrdə nəzərdə tutulmuş şəxslər (qanuni vərəsələr, əmlak idarəçisi) alınma ilə bağlı bütün məsələlərə dair qərarlar qəbul etmək səlahiyyətinə malikdir (maddə 25.3).

⚠ İmtahan tələsi: şəxsin olduğu yer məlum olmadıqda əlaqə əmlak idarəçisi ilə deyil, qanuni vərəsələrlə yaradılmalıdır (maddə 25.1). Əmlak idarəçisi — şəxs məhkəmə tərəfindən xəbərsiz itkin düşmüş elan edildikdə və qanuni vərəsələri olmadıqda (maddə 25.2).

Sənədlərin təqdim olunması (maddə 26)

Alan orqan şəxslərə onların mülkiyyət və digər hüquqlarını təsdiq edən sənədlərin təqdim edilməsi barədə bildiriş göndərir; bildirişi alan şəxs sənədləri və ya onların surətini alan orqana təqdim etmək, alan orqan isə sənədlərin əsli təqdim edilməklə surətinin alınmasını təsdiq edən qəbzi ona vermək öhdəliyi daşıyır (maddə 26.1). Bildirişi qrup və ya qrup üzvü də çatdıra bilər; bu halda şəxs sənədi qəbz müqabilində qrupa təhvil verir və həmin qəbz alan orqanın qəbzinə bərabər tutulur (maddə 26.2). Alan orqan qiymətləndirməyə və danışıqlara yardım məqsədilə sənədləri qrupa və qiymətləndirmə komissiyasına təqdim edir (maddə 26.3) və onların qorunmasını təmin etmək vəzifəsini daşıyır (maddə 26.4).

Torpağın yalnız müəyyən hissəsinin alınmasına yol verilməyən hallar (maddə 27)

Aşağıdakı hallarda alınan torpağın yalnız müəyyən hissəsinin alınmasına yol verilmir — torpaq tam (bütöv) alınır (maddə 27.1):

• alınan hissə şəxsin torpağının saxlanılan (alınmayan) hissəsində mövcud olan vahid tikilinin tam və toxunulmaz istifadəsi üçün əsaslı olaraq tələb olunduqda (maddə 27.1.1);
• torpağın müəyyən hissəsinin alınması torpaqdakı ayrıca tikilinin də müəyyən hissəsinin alınması zərurətini yaratdıqda və tikilinin alınan hissəsi onun saxlanılan hissəsinin tam və toxunulmaz istifadəsi üçün əsaslı olaraq tələb olunduqda (maddə 27.1.2).

Alınmanı zəruri edən layihələrin həyata keçirilməsi torpağın saxlanılan hissəsində qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş məhdudiyyətlərin müəyyənləşdirilməsinə səbəb olarsa, torpağın müəyyən hissəsinin alınmasına yalnız hüquq sahibinin yazılı razılığı əsasında yol verilir (maddə 27.2). Alınması təklif edilən torpağın tikilinin tam və toxunulmaz istifadəsi üçün əsaslı olaraq tələb olunan hissə olub-olmadığı barədə mübahisə yarandıqda alınma tikilinin mülkiyyətçisi ilə alan orqan arasında qarşılıqlı razılaşma əsasında müəyyən edilir (maddə 27.3). Razılaşma əldə edilmədikdə alan orqan məhkəməyə müraciət edir və məhkəmə baxana qədər həmin torpaqla bağlı hüquqları əldə etmir (maddə 27.4); bu, alan orqan və mülkiyyətçinin həmin məsələ ilə nəzarət orqanına müraciət etməsinə mane olan hal kimi qəbul edilə bilməz (maddə 27.5).

Alınmadan imtina (maddə 28)

Dövlət 19-cu maddəyə uyğun olaraq alınması barədə qərar qəbul edilmiş, lakin üzərində hüquqlar alınmamış (dövlətə keçməmiş) hər hansı torpağın alınmasından imtina edə bilər (maddə 28.1). İmtina barədə qərar qəbul edildikdə alan orqan (maddə 28.2):

• alınmanın təsirinə məruz qalan və digər maraqlı şəxslərə dərhal bildiriş göndərməklə torpağın alınması ilə bağlı hər hansı hərəkətləri dayandırır (maddə 28.2.1);
• mövcud olduqda, alınma prosesində torpağa vurulmuş zərərlə bağlı kompensasiyanın məbləğinə dair təkliflərini qiymətləndirmə komissiyasına təqdim edir (maddə 28.2.2);
• həmin şəxslərə alınma prosesi ilə bağlı və ya onun nəticəsində çəkdikləri xərclərin əvəzini, zərər dəyə biləcəyi ehtimalı olduqda isə əlavə olaraq zərər üçün kompensasiya ödəyir (maddə 28.2.3).

Alınma ilə bağlı məhkəmə müdafiəsi (maddə 29)

Alan orqanın və ya qrupun hərəkətləri nəticəsində zərər çəkmiş alınmanın təsirinə məruz qalan şəxs və ya həmin torpaqda hüququnun olması iddiası ilə çıxış edən şəxs, yaxud orada belə hüququ olan şəxs hüquqlarının pozulduğunu bildiyi və ya bilməli olduğu gündən 90 gün müddətində alan orqanın və ya qrupun müvafiq aktlarından və ya onların vəzifəli şəxslərinin hərəkətlərindən (hərəkətsizliyindən) yuxarı orqana və (və ya) qanunvericiliyə uyğun olaraq məhkəməyə müraciət edə bilər (maddə 29.1). Torpağın və ya onun müəyyən hissəsinin layihə üçün alınmasının zəruri olmadığını iddia edən, habelə ödənilən kompensasiyanın məbləği ilə razı olmayan alınmanın təsirinə məruz qalan şəxs qanunvericiliyə uyğun olaraq məhkəməyə müraciət edə bilər (maddə 29.2).

Bu maddənin heç bir müddəası alınmanın təsirinə məruz qalan şəxs, qrup, alan orqan və ya prosesdə iştirak edən digər orqan tərəfindən mübahisənin alternativ həlli üsullarından istifadə edilməsinə və ya məhkəməyə ərizə verilənədək digər həll üsulları barədə razılığın əldə edilməsinə mane olan hal kimi qəbul edilə bilməz (maddə 29.3).

⚠ İmtahan tələsi: 90 gün aktın qəbul edildiyi gündən deyil, hüquqların pozulduğunu bildiyi və ya bilməli olduğu gündən hesablanır; müraciət isə «yalnız məhkəməyə» deyil, yuxarı orqana və (və ya) məhkəməyə edilə bilər (maddə 29.1).

📌 Yadda saxla — testlərdə ən çox düşən 10 fakt

1. Qrupu (qrupları) alan orqan müvafiq icra hakimiyyəti orqanlarının nümayəndələrinin də daxil olduğu tərkibdə təşkil edir, qrup rəhbərini təyin edir və qrupların fəaliyyətinə görə məsuliyyət daşıyır (maddə 22.1, 22.4, 22.8)
2. Qrup funksiyaları təşkil edildiyindən 60 gün müddətində və ya çətinliklər nəzərə alınaraq alan orqanla razılaşdırılmış digər müddətdə başa çatdırmalıdır (maddə 22.6)
3. Qiymətləndirmə komissiyası torpağın alınması haqqında qərarla yaradılır və qiymətləndiricini müsabiqə yolu ilə cəlb edir (maddə 23.1, 23.1.4)
4. Kompensasiyanın məbləği barədə qərarı qiymətləndirmə komissiyası hər bir torpaq və digər əmlakın bazar qiymətini ayrıca göstərməklə qəbul edir və alan orqana göndərir (maddə 23.1.5, 23.1.7)
5. Nəzarət orqanı qiymətləndiricinin təkliflərinə yazılı münasibət bildirməli, qiymətin artırılmasını və ya azaldılmasını zəruri hesab etdikdə əsaslandırılmış rəy təqdim etməlidir (maddə 24.2)
6. Olduğu yer məlum olmadıqda — qanuni vərəsələr; məhkəmə tərəfindən xəbərsiz itkin düşmüş elan edildikdə — qanuni vərəsələr, onlar olmadıqda əmlak idarəçisi (maddə 25.1–25.2)
7. Alınan hissə saxlanılan hissədəki vahid tikilinin tam və toxunulmaz istifadəsi üçün əsaslı olaraq tələb olunduqda torpaq bütöv alınır (maddə 27.1.1)
8. Layihənin həyata keçirilməsi saxlanılan hissədə qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş məhdudiyyətlərin müəyyənləşdirilməsinə səbəb olarsa, hissənin alınması — yalnız hüquq sahibinin yazılı razılığı ilə; 27.3-dəki mübahisədə razılaşma olmadıqda məhkəməyə alan orqan müraciət edir (maddə 27.2, 27.4)
9. Dövlət qərar qəbul edilmiş, lakin hüquqları dövlətə keçməmiş torpağın alınmasından imtina edə bilər; alan orqan xərclərin əvəzini, zərər dəyə biləcəyi ehtimalı olduqda əlavə olaraq zərər üçün kompensasiya ödəyir (maddə 28.1, 28.2.3)
10. Alan orqanın və ya qrupun aktlarından, vəzifəli şəxslərin hərəkətlərindən (hərəkətsizliyindən) hüquqların pozulduğunu bildiyi və ya bilməli olduğu gündən 90 gün müddətində yuxarı orqana və (və ya) məhkəməyə müraciət edilə bilər (maddə 29.1)

Biliyini yoxla: Dərs 4 testi — 25 sual · bütün testlər

Əvvəlki mövzu: iclas hesabatı, təklif və alınma qərarı (maddə 16–21).

Növbəti mövzu: könüllü alqı-satqı və köçürülmə planı (maddə 30–41).