Mənzil qanunvericiliyi və mənzil hüquqları

Həmin bənddə qısaldılmış terminlər də müəyyən edilir: mənzil hüquqları — mənzil qanunvericiliyi ilə tənzimlənən münasibətlərdən irəli gələn hüquqlar; mənzil münasibətləri — yaşayış sahəsinə sahiblik, ondan istifadə və barəsində sərəncam verilməsi üzrə mənzil qanunvericiliyi ilə tənzimlənən münasibətlər (maddə 1.1).

Azərbaycan Respublikasının mənzil qanunvericiliyi Konstitusiyadan, Mülki Məcəllədən, bu Məcəllədən, digər normativ hüquqi aktlardan və Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrdən ibarətdir (maddə 1.2). Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı dövlətlərarası müqavilələr bu Məcəllə ilə tənzimlənən mənzil münasibətlərinə birbaşa tətbiq edilir; beynəlxalq müqavilədən onun tətbiqi üçün dövlətdaxili normativ hüquqi aktın qəbul edilməsi tələbinin irəli gəldiyi hallar bu qaydadan istisna edilir. Tərəfdar çıxılan beynəlxalq müqavilədə müəyyənləşdirilən normalar mənzil qanunvericiliyində nəzərdə tutulan normalardan fərqlənərsə, beynəlxalq müqavilənin normaları tətbiq edilir (maddə 1.3).

⚠ İmtahan tələsi: normalar fərqlənərsə, mənzil qanunvericiliyinin deyil, beynəlxalq müqavilənin normaları tətbiq edilir; «dövlətlərarası müqavilələr bütün hallarda birbaşa tətbiq edilir» variantı da səhvdir (maddə 1.3).

Mənzil hüquqlarının həyata keçirilməsi və məhdudlaşdırılması (maddə 2–3)

Fiziki və hüquqi şəxslər mənzil hüquqlarını öz mülahizəsinə görə və mənafeləri üçün həyata keçirir, o cümlədən onlar barəsində sərəncam verir; onlar müqaviləyə və (və ya) mənzil qanunvericiliyi ilə nəzərdə tutulmuş digər əsaslara görə mənzil hüquqlarının müəyyənləşdirilməsində və həyata keçirilməsində azaddırlar. Hüquqlarını həyata keçirərkən və mənzil münasibətlərindən irəli gələn vəzifələrini yerinə yetirərkən digərlərinin hüquqlarını, azadlıqlarını və qanuni mənafelərini pozmamalıdırlar (maddə 2.1).

Azərbaycan Respublikasının ərazisində qanuni əsaslarla olan şəxslər mülkiyyətçi, kirayəçi qismində və qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş digər əsaslarla yaşamaq üçün yaşayış sahəsini sərbəst seçmək hüququna malikdirlər (maddə 2.2).

Mənzil hüquqları yalnız qanuna əsasən mənəviyyatın, sağlamlığın, digər şəxslərin hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi, ölkənin müdafiəsinin və dövlətin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədləri üçün zəruri olan həddə məhdudlaşdırıla bilər (maddə 3.1). Vətəndaşların yaşamaq üçün sərbəst yaşayış sahəsini seçmək hüququnun məhdudlaşdırılmasına yalnız bu Məcəllə, digər qanun əsasında yol verilir (maddə 3.2).

⚠ İmtahan tələsi: yaşayış sahəsini sərbəst seçmək hüququ «yalnız vətəndaşlara» məxsus deyil — maddə 2.2 onu Azərbaycan Respublikasının ərazisində qanuni əsaslarla olan şəxslərə verir. Maddə 3.2 isə vətəndaşların bu hüququnun məhdudlaşdırılmasına yalnız bu Məcəllə, digər qanun əsasında yol verir (maddə 2.2, 3.2).

Mənzil hüququnun həyata keçirilməsi üçün şərait (maddə 4)

Dövlət orqanları və bələdiyyələr öz səlahiyyətləri daxilində mənzil hüquqlarının həyata keçirilməsi üçün şərait yaradır və bu məqsədlə: vətəndaşların mənzil ehtiyaclarının təmin edilməsi üçün daşınmaz əmlak bazarının inkişafına köməklik göstərir (maddə 4.0.1); müəyyən edilmiş qaydada sosial kirayə müqavilələri və ya dövlət və ya bələdiyyə mənzil fondu yaşayış sahələrinin kirayə müqavilələri əsasında vətəndaşları yaşayış sahələri ilə təmin edir (maddə 4.0.2); mənzil tikintisini stimullaşdırır (maddə 4.0.3); yaşayış sahəsi əldə edənlərin, onlardan qanuni əsaslarla istifadə edənlərin, kommunal və mənzil fonduna aid digər xidmətlərin istehlakçılarının hüquqlarının və qanuni mənafelərinin müdafiəsini təmin edir (maddə 4.0.4); mənzil qanunvericiliyinin yerinə yetirilməsinə, mənzil fondundan istifadəyə və onun qorunmasına, yaşayış sahələrinin sanitariya və texniki norma və qaydalara, qanunvericiliyin digər tələblərinə uyğunluğuna, habelə mənzil tikintisində qanunvericiliklə müəyyənləşdirilmiş tələblərin yerinə yetirilməsinə nəzarəti təmin edir (maddə 4.0.5–4.0.6); əhalinin müxtəlif sosial təbəqələrinin, xüsusilə gənc ailələrin güzəştli ipoteka kreditləri ilə təmin edilməsi üçün tədbirlər görür (maddə 4.0.7).

Mənzil toxunulmazlığı (maddə 5)

Hər kəsin mənzil toxunulmazlığı hüququ vardır. Qanunla müəyyən edilmiş hallar və ya məhkəmə qərarı istisna olmaqla, mənzildə yaşayanların iradəsi ziddinə heç kəs mənzilə daxil ola bilməz (maddə 5.1).

Mənzilə orada yaşayanların razılığı olmadan daxil olmağa qanunla nəzərdə tutulmuş hallarda və qaydada yol verilir: qəza vəziyyəti, təbii fəlakət, kütləvi iğtişaş zamanı və ya fövqəladə xarakterli digər şəraitdə yalnız vətəndaşların həyatının və (və ya) əmlakının xilas edilməsi, onların şəxsi təhlükəsizliyinin və ya ictimai təhlükəsizliyin təmin edilməsi, habelə cinayət törədilməsində şübhəli bilinən şəxslərin saxlanılması, törədilməsində şübhə olmayan cinayət faktlarının qarşısının alınması və ya törədilmiş cinayətin, yaxud baş vermiş bədbəxt hadisənin şəraitinin müəyyənləşdirilməsi məqsədilə (maddə 5.2).

Bu Məcəllədə və digər qanunlarda nəzərdə tutulmuş əsaslar və qayda istisna olmaqla, heç kəs yaşayış sahəsindən çıxarıla bilməz və ya heç kimin yaşadığı sahədən istifadə hüququ, o cümlədən kommunal xidmətlərdən istifadə etmək hüququ məhdudlaşdırıla bilməz (maddə 5.3).

⚠ İmtahan tələsi: «Mənzilə yaşayanların iradəsi ziddinə yalnız məhkəmə qərarı ilə daxil olmaq olar» variantı səhvdir: istisna qanunla müəyyən edilmiş hallar və ya məhkəmə qərarıdır (maddə 5.1).

📌 Qeyd: maddə 5.1-in mətni Konstitusiyanın 33-cü maddəsinin (mənzil toxunulmazlığı hüququ) mətni ilə eynidir.

Mənzil münasibətləri və onların iştirakçıları (maddə 6–7)

Mənzil qanunvericiliyi bunlarla bağlı münasibətləri tənzimləyir: dövlət və bələdiyyə mənzil fonduna daxil olan yaşayış sahələrinə sahiblik, istifadə və sərəncam hüquqlarının əmələ gəlməsi, həyata keçirilməsi, dəyişdirilməsi və xitamı (maddə 6.0.1); xüsusi mənzil fonduna daxil olan yaşayış sahələrindən istifadə edilməsi (maddə 6.0.2); yaşayış binasının tərkib hissəsi mülkiyyətçilərinin ümumi mülkiyyətindən istifadə (maddə 6.0.3); sahələrin yaşayış sahələrinə aid edilməsi və mənzil fondundan çıxarılması, mənzil fondunun uçotu, yaşayış sahələrinin yararlı vəziyyətdə saxlanması və təmiri, yenidən qurulma və yenidən planlaşdırma, çoxmənzilli binaların idarə edilməsi (maddə 6.0.4–6.0.8); mənzil-tikinti kooperativlərinin və mənzil mülkiyyətçiləri müştərək cəmiyyətlərinin yaradılması, fəaliyyəti, üzvlərinin hüquq və vəzifələri (maddə 6.0.9); kommunal xidmətlərin göstərilməsi, yaşayış sahəsinə və kommunal xidmətlərə görə xidmət haqlarının müəyyən edilməsi və ödənilməsi (maddə 6.0.10–6.0.11); yaşayış fondundan istifadəyə, onun saxlanmasına və yaşayış sahələrinin müəyyən edilmiş norma, qayda və tələblərə uyğunluğuna nəzarət (maddə 6.0.12).

Mənzil münasibətlərinin subyektləri — Azərbaycan Respublikası, Naxçıvan Muxtar Respublikası, bələdiyyələr, fiziki və hüquqi şəxslərdir. Azərbaycan Respublikası və Naxçıvan Muxtar Respublikası adından öz səlahiyyətləri daxilində dövlət orqanları iştirak edirlər, bələdiyyələr isə onların statusunu müəyyən edən qanunvericilik aktı ilə verilən səlahiyyət daxilində (maddə 7.1). Bu Məcəllə ilə və digər qanunla başqa hal müəyyən edilməyibsə, Məcəllənin müddəaları əcnəbilərin, vətəndaşlığı olmayan şəxslərin, xarici ölkələrin hüquqi şəxslərinin iştirakçısı olduğu mənzil münasibətlərinə də tətbiq edilir (maddə 7.2).

Mənzil hüquq və vəzifələrinin əmələ gəlməsi (maddə 8)

Mənzil hüquq və vəzifələri bu Məcəllədə, digər qanunvericilik aktlarında nəzərdə tutulmuş əsaslardan, habelə mənzil münasibətləri iştirakçılarının belə aktlarda nəzərdə tutulmasa belə, lakin mənzil qanunvericiliyinin ümumi əsasları və mahiyyətinə görə mənzil hüquq və vəzifələri doğuran hərəkətlərindən əmələ gəlir (maddə 8.0). Maddə 8.0-da sadalanan əsaslar:

• qanunla nəzərdə tutulmuş müqavilə və digər əqdlər, habelə qanunla nəzərdə tutulmasa belə, ona zidd olmayan müqavilə və əqdlər (maddə 8.0.1);
• mənzil qanunvericiliyi ilə mənzil hüquq və vəzifələrinin əmələ gəlməsi əsası kimi nəzərdə tutulmuş dövlət orqanlarının və bələdiyyələrin aktları (maddə 8.0.2);
• mənzil hüquq və vəzifələrini müəyyən edən məhkəmə qərarları (maddə 8.0.3);
• qanunla yol verilən əsaslarla yaşayış sahələrini mülkiyyət hüququ ilə əldə etmə (maddə 8.0.4);
• mənzil-tikinti kooperativində üzvlük (maddə 8.0.5);
• mənzil münasibətləri iştirakçılarının hərəkətləri (hərəkətsizlikləri) və qanunun və ya digər normativ hüquqi aktın mənzil münasibətlərinin əmələ gəlməsi ilə bağladığı hadisələrin baş verməsi (maddə 8.0.6).

⚠ İmtahan tələsi: «Mənzil hüquq və vəzifələri yalnız qanunla nəzərdə tutulmuş müqavilələrdən əmələ gəlir» səhvdir: qanunla nəzərdə tutulmasa belə, ona zidd olmayan müqavilə və əqdlər də əsasdır (maddə 8.0.1).

Mənzil hüquqlarının müdafiəsi (maddə 9)

Mənzil hüquqlarının müdafiəsi qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada və hallarda məhkəmə qaydasında həyata keçirilir (maddə 9.1). Müdafiə bu üsullarla həyata keçirilir (maddə 9.2):

• mənzil hüququnun tanınması (maddə 9.2.1);
• hüququn pozulmasınadək mövcud olan vəziyyətin bərpası və bu hüququ pozan və ya onun pozulması təhlükəsini yaradan hərəkətlərin qarşısının alınması (maddə 9.2.2);
• normativ hüquqi aktın qüvvəsinin məhkəmə tərəfindən tam və qismən dayandırılması (maddə 9.2.3);
• belə aktın məhkəmə tərəfindən tətbiq edilməməsi (maddə 9.2.4);
• mənzil münasibətlərinə xitam verilməsi və ya bu münasibətlərin dəyişməsi (maddə 9.2.5);
• bu Məcəllədə və digər qanunvericilik aktlarında nəzərdə tutulan başqa üsullar (maddə 9.2.6).

9.2.3 və 9.2.4-cü bəndlər dövlət orqanının və ya bələdiyyənin mənzil hüquqlarını pozan və bu Məcəllə ilə, digər qanunla, habelə bu Məcəlləyə uyğun olaraq qəbul edilmiş və dövlət orqanlarının və ya bələdiyyələrin normativ aktlarından daha üstün hüquqi qüvvəyə malik olan digər normativ hüquqi aktlarla ziddiyyət təşkil edən normativ hüquqi aktlarına aiddir (maddə 9.2.3–9.2.4). Üsulların siyahısı açıqdır (maddə 9.2.6).

Dövlətin vəzifələri və bələdiyyələrin səlahiyyətləri (maddə 10–11)

Dövlətin vəzifələri sırasında: yaşayış sahələrinə, onların yararlı vəziyyətdə saxlanılmasına, çoxmənzilli binalarda ümumi mülkiyyətin qorunmasına və yararlı vəziyyətdə saxlanılmasına dair tələblər (maddə 10.0.2); dövlət mənzil fondunun yaşayış sahələrinin verilməsi məqsədilə digər kateqoriyalardan olan vətəndaşların müəyyən edilməsi və bu sahələrin kateqoriyaları qanunvericiliklə müəyyənləşdirilən ehtiyaclı vətəndaşlara verilməsi qaydası (maddə 10.0.5–10.0.6); mənzil-tikinti kooperativlərinin, mənzil mülkiyyətçiləri müştərək cəmiyyətlərinin təşkili və fəaliyyət qaydası, üzvlərinin hüquqi vəziyyəti, çoxmənzilli binanın idarə edilməsi və ona dövlət nəzarəti qaydaları (maddə 10.0.8–10.0.9); yenidən qurulma və yenidən planlaşdırmanın şərtləri, qaydası və razılaşdırılması (maddə 10.0.10); istifadə qaydaları, vətəndaşların yaşayış sahələrindən çıxarılmasının əsasları, qayda və şərtləri, ayrı-ayrı əqdlərin hüquqi tənzimlənməsi, ödənişin strukturu, hesablanması və ödənilməsi qaydası (maddə 10.0.13–10.0.16); müəyyən edilmiş qaydada yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinin bir-birinə keçirilməsi barədə qərar qəbul edilməsi (maddə 10.0.18). Digər vəzifələr bələdiyyələrin səlahiyyətləri (maddə 11.0) ilə yanaşı cədvəldə verilib:

📌 Yadda saxla — testlərdə ən çox düşən 12 fakt

1. Mənzil qanunvericiliyi: Konstitusiya, Mülki Məcəllə, bu Məcəllə, digər normativ hüquqi aktlar, tərəfdar çıxılan beynəlxalq müqavilələr (maddə 1.2)
2. Tərəfdar çıxılan beynəlxalq müqavilədəki normalar mənzil qanunvericiliyindən fərqlənərsə — beynəlxalq müqavilənin normaları tətbiq edilir (maddə 1.3)
3. İştirakçıların bərabərliyi — bu Məcəllədən, digər qanundan və ya mövcud münasibətlərin məzmunundan başqa hal irəli gəlmirsə (maddə 1.1)
4. Yaşayış sahəsini sərbəst seçmək — Azərbaycan Respublikasının ərazisində qanuni əsaslarla olan şəxslərin hüququ (maddə 2.2)
5. Mənzil hüquqları yalnız qanuna əsasən, maddə 3.1-dəki məqsədlər üçün zəruri olan həddə məhdudlaşdırıla bilər (maddə 3.1)
6. Qanunla müəyyən edilmiş hallar və ya məhkəmə qərarı istisna olmaqla, yaşayanların iradəsi ziddinə heç kəs mənzilə daxil ola bilməz (maddə 5.1)
7. Dövlət və bələdiyyə fondunda sahiblik, istifadə və sərəncam hüquqları ilə, xüsusi mənzil fondunda yaşayış sahələrindən istifadə ilə bağlı münasibətlər tənzimlənir (maddə 6.0.1–6.0.2)
8. Bu Məcəllədə və digər qanunlarda nəzərdə tutulmuş əsaslar və qayda istisna olmaqla, heç kəs yaşayış sahəsindən çıxarıla bilməz və heç kimin istifadə hüququ, o cümlədən kommunal xidmətlərdən istifadə hüququ məhdudlaşdırıla bilməz (maddə 5.3)
9. Subyektlər: Azərbaycan Respublikası, Naxçıvan Muxtar Respublikası, bələdiyyələr, fiziki və hüquqi şəxslər (maddə 7.1)
10. Qanunla nəzərdə tutulmasa belə, ona zidd olmayan müqavilə və əqdlər, habelə mənzil-tikinti kooperativində üzvlük mənzil hüquq və vəzifələri doğurur (maddə 8.0.1, 8.0.5)
11. Müdafiə — qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada və hallarda məhkəmə qaydasında; üsulların siyahısı açıqdır (maddə 9.1, 9.2.6)
12. Bələdiyyə fondunun sahələrinin sosial kirayə üzrə aztəminatlı vətəndaşlara verilmə qaydasını dövlət müəyyən edir, sahələri bələdiyyə verir (maddə 10.0.4, 11.0.5)

Biliyini yoxla: Dərs 1 testi — 25 sual · bütün testlər

Növbəti mövzu: yaşayış sahələri və onların keçirilməsi (maddə 12–23).