Apellyasiya məhkəmələri

Tərkibi (maddə 62)

Apellyasiya məhkəməsi Rəyasət Heyətindən və dörd kollegiyadan — mülki, kommersiya, inzibati və cinayət kollegiyasından ibarətdir; kollegiyalarda işlərə baxmaq üçün məhkəmə tərkibləri yaradılır (maddə 62). Hakimlərin tərkibinə məhkəmənin sədri, onun müavini, məhkəmə kollegiyalarının sədrləri və hakimlər daxildir; hakimlərin sayını Məhkəmə-Hüquq Şurası müəyyənləşdirir (maddə 62). Struktur baxımından bu, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsi ilə tam üst-üstə düşür (maddə 53).

Rəyasət Heyətinin tərkibi və səlahiyyətləri (maddə 63)

Rəyasət Heyəti məhkəmənin sədrindən, onun müavinindən və kollegiya sədrlərindən ibarət tərkibdə fəaliyyət göstərir; tərkibə daxil olan şəxslərin öz səlahiyyətləri daxilində bərabər hüquqları vardır (maddə 63). Səlahiyyətlər altı bənddir (maddə 63):

• apellyasiya məhkəməsinin hakimləri sırasından məhkəmə kollegiyalarını və müvafiq məhkəmə tərkiblərini təşkil edir;
• qanunvericilik və digər normativ aktların Konstitusiyaya və qanunlara uyğunsuzluğu barədə Konstitusiya Məhkəməsinə sorğu verilməsi üçün Ali Məhkəməyə müraciət edir;
• qanunvericiliyin tətbiqinin məhkəmə təcrübəsinə dair məsələləri üzrə kollegiya sədrlərinin və məhkəmənin ərazi yurisdiksiyasına aid edilmiş birinci instansiya məhkəmələri sədrlərinin məlumatlarını dinləyir;
• apellyasiya məhkəməsində baxılan işlər üzrə məhkəmə təcrübəsinin ümumiləşdirilməsi və məhkəmə statistikasının təhlili barədə materiallara baxır;
• həmin birinci instansiya məhkəmələrinə qanunvericilik aktlarının düzgün tətbiq edilməsi barədə metodik kömək göstərir;
• qanunvericiliklə ona aid edilmiş digər səlahiyyətləri həyata keçirir.

⚠ İmtahan tələsi: apellyasiya məhkəməsinin Rəyasət Heyətinin səlahiyyətləri arasında Elmi-məsləhət şurasının Əsasnaməsini və tərkibini təsdiq etmək bəndi yoxdur (maddə 63) — belə səlahiyyət Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsinin Rəyasət Heyətinə (maddə 54) və Ali Məhkəmənin Plenumuna (maddə 79) aiddir. İkinci fərq: burada Rəyasət Heyəti kollegiya sədrlərinin və birinci instansiya məhkəmələri sədrlərinin məlumatlarını dinləyir — siyahıda sədrin və sədr müavininin məlumatları yoxdur (maddə 63), halbuki Naxçıvanda onlar da sadalanıb (maddə 54).

Rəyasət Heyətinin iş qaydası (maddə 64)

Rəyasət Heyətinin iclasları üç ayda bir dəfədən az olmayaraq keçirilir, iclaslara apellyasiya məhkəməsinin sədri sədrlik edir (maddə 64). İclaslara Azərbaycan Respublikası Prokurorluğunun və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının nümayəndələri, habelə digər şəxslər dəvət oluna bilərlər (maddə 64). İclasın keçirilməsi vaxtı və müzakirəyə çıxarılan məsələlər barədə üzvlərə iclasa ən geci 10 gün qalmış məlumat verilir, qərar layihələri və başqa materiallar onlara təqdim olunur (maddə 64).

Azı üç üzv iştirak etdikdə iclas səlahiyyətli sayılır; qərarlar açıq səsvermə yolu ilə, səsvermədə iştirak edən üzvlərin səs çoxluğu ilə qəbul olunur (maddə 64). Sədrlik edən başqa hakimlərlə yanaşı səsvermədə iştirak edir və axırıncı səs verir, qərarları və iclas protokollarını isə iclasda sədrlik edən imzalayır (maddə 64). İclasların hazırlanmasına dair təşkilati işləri, protokolun aparılmasını və qərarların icrası üçün zəruri tədbirləri məhkəmənin aparatı görür (maddə 64).

📌 Qeyd: iclasa dəvət olunanların dairəsi iki məhkəmədə fərqlidir — apellyasiya məhkəməsində Prokurorluğun və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının nümayəndələri (maddə 64), Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məhkəməsində isə muxtar respublikanın prokuroru və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının rəhbəri (maddə 55). Rəqəmlər — üç ay, 10 gün, azı üç üzv — hər iki məhkəmədə eynidir.

Kollegiyaların səlahiyyətləri (maddə 65)

Apellyasiya məhkəməsinin kollegiyaları apellyasiya instansiyası məhkəməsi kimi həmin məhkəmənin ərazi yurisdiksiyasına aid edilmiş birinci instansiya məhkəmələri tərəfindən baxılmış işlər üzrə qərarlardan verilmiş apellyasiya şikayətləri və apellyasiya protestləri üzrə işlərə baxırlar (maddə 65). Kollegiya həmçinin məhkəmə statistikasını təhlil edir, məhkəmə təcrübəsini öyrənir və ümumiləşdirir, qanunvericilik aktlarının düzgün tətbiq edilməsi üçün həmin birinci instansiya məhkəmələrinə metodik kömək göstərir (maddə 65).

⚠ İmtahan tələsi: status və funksiya ayrı-ayrı sözlərlə verilib — apellyasiya məhkəməsi yuxarı instansiya məhkəməsidir (maddə 61), lakin işlərə baxarkən onun kollegiyaları apellyasiya instansiyası məhkəməsi kimi çıxış edir (maddə 65). İkincisi, kollegiyalar yalnız apellyasiya şikayətlərinə deyil, apellyasiya protestlərinə də baxır (maddə 65). Üçüncüsü, kollegiya başqa apellyasiya məhkəməsinin ərazi yurisdiksiyasındakı məhkəmələrin qərarlarına baxmır (maddə 65).

Sədrin, müavinin və kollegiya sədrlərinin səlahiyyətləri (maddə 66–68)

Apellyasiya məhkəməsi sədrinin səlahiyyətləri on altı bənddə verilib (maddə 66). İmtahan üçün ən vacibləri bunlardır:

• məhkəmənin işinin təşkilinə və aparatın işinə rəhbərlik edir, əmək və icra intizamını təmin edir;
• məhkəmə kollegiyalarının iclaslarına sədrlik edir, işlərin kargüzarlıq qaydalarına uyğun bölüşdürülməsinə nəzarət edir;
• kollegiya tərkiblərinin təşkil edilməsinə dair Rəyasət Heyətinə təkliflər verir;
• aparatın strukturunu, ştat cədvəlini və xərc smetasını müəyyən edir, aparat işçilərinin kadr məsələlərini həll edir;
• apellyasiya məhkəməsi və onun ərazi yurisdiksiyasına aid birinci instansiya məhkəmələri hakimlərinin mükafatlandırılması barədə Məhkəmə-Hüquq Şurasına təklif verir;
• qanunvericiliklə müəyyən edilmiş hallarda və qaydada həmin birinci instansiya məhkəmələri hakimlərinin və apellyasiya məhkəməsi hakimlərinin intizam məsuliyyətinə cəlb edilməsi barədə Məhkəmə-Hüquq Şurasına müraciət edir;
• Rəyasət Heyəti iclaslarını çağırır, vaxtını və gündəliyini müəyyən edir, iclaslara sədrlik edir, qərarları və protokolları imzalayır;
• Ali Məhkəmənin Plenumunda iştirak edir və ədalət mühakiməsinin həyata keçirilməsi vəziyyətinə dair məlumat verir;
• məhkəməni təmsil edir, ixtisasartırmanı təşkil edir, məhkəmələrə metodik kömək göstərir, ümumiləşdirmə ilə əlaqədar birinci instansiya məhkəmələrindən işləri tələb edir, şəxslərin qəbulunu təşkil edir.

Sədr müavininin səlahiyyətləri iki bənddir: məhkəmə iclaslarında sədrlik etmək, sədrin müəyyən etdiyi məsələləri həll etmək, sədrin tapşırığı ilə onun ayrı-ayrı səlahiyyətlərini həyata keçirmək və sədr olmadıqda və ya vəzifələrini yerinə yetirə bilmədikdə onu əvəz etmək, habelə digər səlahiyyətləri icra etmək (maddə 67). Kollegiya sədrinin səlahiyyətləri beş bənddir: kollegiyanın iclaslarına sədrlik etmək və kollegiyanın işinin təşkilinə rəhbərlik etmək, statistikanın təhlilini və apellyasiya məhkəmələrində baxılmış işlər üzrə təcrübənin öyrənilməsini təşkil etmək, ümumiləşdirmə ilə əlaqədar məhkəmələrdən işləri tələb etmək, şəxslərin qəbulu sahəsində kollegiyanın işini təşkil etmək və digər səlahiyyətləri həyata keçirmək (maddə 68).

Əvəzetmə qaydası (maddə 69)

Sədr müavini vəzifələrini yerinə yetirə bilmədikdə və ya onun səlahiyyət müddəti bitdikdə vəzifələrinin icrası apellyasiya məhkəməsi sədrinin sərəncamı ilə müvəqqəti olaraq həmin məhkəmənin kollegiya sədrlərindən birinə həvalə edilir (maddə 69). Kollegiya sədri vəzifələrini yerinə yetirə bilmədikdə və ya səlahiyyət müddəti bitdikdə vəzifələrinin icrası yenə sədrin sərəncamı ilə müvəqqəti olaraq həmin kollegiyanın hakimlərindən birinə həvalə edilir (maddə 69). Hər iki halda həvalə daimi deyil (maddə 69).

⚠ İmtahan tələsi: əvəzetmə Məhkəmə-Hüquq Şurasının qərarı ilə deyil, apellyasiya məhkəməsi sədrinin sərəncamı ilə baş verir (maddə 69). Əsaslar da ikidir: vəzifələri yerinə yetirə bilməmək və səlahiyyət müddətinin bitməsi — yalnız birini göstərən variant natamamdır (maddə 69).

📌 Yadda saxla — testlərdə ən çox düşən 12 fakt

1. Apellyasiya məhkəməsi Konstitusiyanın 132-ci maddəsinin I hissəsinə müvafiq olaraq yuxarı instansiya məhkəməsidir (maddə 61)
2. Onun əhatəsi: mülki, kommersiya və inzibati mübahisələrə dair, cinayət və inzibati xətalara dair işlər (maddə 61)
3. Təşkili və olduğu yer Məhkəmə-Hüquq Şurasının təklifi nəzərə alınmaqla Konstitusiyanın 109-cu maddəsinin 32-ci bəndi üzrə, ərazi yurisdiksiyası isə Məhkəmə-Hüquq Şurası tərəfindən müəyyən olunur (maddə 61)
4. Tərkib: Rəyasət Heyəti + 4 kollegiya; kollegiyalarda məhkəmə tərkibləri yaradılır (maddə 62)
5. Rəyasət Heyəti sədrdən, sədr müavinindən və kollegiya sədrlərindən ibarətdir; üzvlərin öz səlahiyyətləri daxilində bərabər hüquqları var (maddə 63)
6. Rəyasət Heyətinin 6 səlahiyyət bəndi var; Elmi-məsləhət şurası bəndi burada yoxdur (maddə 63)
7. Konstitusiya Məhkəməsinə sorğu verilməsi üçün Rəyasət Heyəti Ali Məhkəməyə müraciət edir (maddə 63)
8. İclaslar üç ayda bir dəfədən az olmayaraq; üzvlərə ən geci 10 gün qalmış məlumat verilir (maddə 64)
9. Kvorum — azı üç üzv; qərarlar açıq səsvermə ilə, səsvermədə iştirak edənlərin səs çoxluğu ilə (maddə 64)
10. İclaslara Prokurorluğun və müvafiq icra hakimiyyəti orqanının nümayəndələri dəvət oluna bilər (maddə 64)
11. Kollegiyalar apellyasiya şikayətləri və apellyasiya protestləri üzrə işlərə baxır (maddə 65)
12. Əvəzetmə sədrin sərəncamı ilə müvəqqəti: sədr müavinini kollegiya sədrlərindən biri, kollegiya sədrini həmin kollegiyanın hakimlərindən biri əvəz edir (maddə 69)

Biliyini yoxla: Dərs 6 testi — 25 sual · bütün dövlət qulluğu testləri

Əvvəlki mövzu: Naxçıvan MR Ali Məhkəməsi (maddə 52–60).

Növbəti mövzu: Ali Məhkəmə və Plenum (maddə 77–80).