Əcnəbilərin və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin hüquqları

Qanunvericilikdə tərifi

I. Əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslər Azərbaycan Respublikasında olarkən, qanunla və ya Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilə ilə başqa hal nəzərdə tutulmayıbsa, Azərbaycan Respublikasının vətəndaşları ilə bərabər bütün hüquqlardan istifadə edə bilər və bütün vəzifələri yerinə yetirməlidirlər.

II. Azərbaycan Respublikası ərazisində daimi yaşayan və ya müvəqqəti qalan əcnəbilərin və vətəndaşlığı olmayan şəxslərin hüquq və azadlıqları yalnız beynəlxalq hüquq normalarına və Azərbaycan Respublikasının qanunlarına uyğun olaraq məhdudlaşdırıla bilər.

Sadə dildə izah

Konstitusiya əcnəbilərə və vətəndaşlığı olmayan şəxslərə bərabərlik əsasında yanaşır: Azərbaycanda olduqları müddətdə onlar hüquq və vəzifələr baxımından vətəndaşlarla eyni vəziyyətdədir. Bu qaydadan istisna yalnız qanunla və ya Azərbaycanın tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilə ilə müəyyən edilə bilər (Konstitusiya, maddə 69). Əcnəbi başqa dövlətin vətəndaşlığına mənsub olan şəxsdir (Miqrasiya Məcəlləsi, maddə 3.0.1), vətəndaşlığı olmayan şəxs isə heç bir dövlət tərəfindən vətəndaş hesab edilməyən şəxsdir (Miqrasiya Məcəlləsi, maddə 3.0.2).

Onların hüquq və azadlıqlarının məhdudlaşdırılması da xüsusi şərtə bağlıdır: bu, yalnız beynəlxalq hüquq normalarına və Azərbaycanın qanunlarına uyğun olaraq mümkündür (Konstitusiya, maddə 69). Bəzi hüquqlar isə vətəndaşlığa bağlıdır: dövlət orqanlarına seçilmək hüququ Azərbaycan Respublikası vətəndaşlarına mənsubdur (Konstitusiya, maddə 56). Seçmək hüququ isə əcnəbilərə və vətəndaşlığı olmayan şəxslərə yalnız qanunda göstərilən hallarda tanınır: Azərbaycanda ən azı 5 il daimi yaşayan vətəndaşlığı olmayan şəxslər səsvermədə iştirak edə bilər (Seçki Məcəlləsi, maddə 12.2), müvafiq bələdiyyənin ərazisində ən azı 5 il yaşayan əcnəbilər isə qarşılıqlılıq şərti ilə bələdiyyə seçkilərində səs verə bilər (Seçki Məcəlləsi, maddə 12.3).