Dispozitivlik prinsipi

Dispozitivlik prinsipi — qanunvericilikdə

15.2. İnzibati məhkəmə icraatında tərəflər mübahisəyə baxılmasını bilavasitə özləri tərəfindən, yaxud mediasiya vasitəsilə bağlanılmış barışıq sazişi ilə, iddiaçının iddiadan imtina etməsi ilə, cavabdehin iddianı qəbul etməsi ilə və ya hüquqi mübahisənin nizamlanması barədə müştərək bəyanatla sona çatdıra bilərlər.

Dispozitivlik prinsipi nə deməkdir?

Dispozitivlik prinsipi tərəflərin mübahisə predmetinə və prosesin taleyinə öz iradələri ilə sərəncam vermək azadlığını ifadə edir. Məsələn, iddiaçı məhkəmə qərarı qanuni qüvvəyə minənədək iddiadan imtina edə bilər (İnzibati-Prosessual Məcəllə, maddə 55.1), lakin şifahi məhkəmə baxışında tərəflərin çıxışlarından sonra bunun üçün cavabdehin razılığı tələb olunur (İnzibati-Prosessual Məcəllə, maddə 55.2). İddiadan imtina eyni tərəflər arasında, eyni predmet barəsində və eyni əsaslar üzrə yenidən iddia qaldırmağı istisna edir (İnzibati-Prosessual Məcəllə, maddə 55.4).

İnzibati prosesdə dispozitivlik məhkəmənin fəal rolu ilə tarazlaşdırılır. İcraat çəkişmə prinsipi əsasında aparılsa da (İnzibati-Prosessual Məcəllə, maddə 15.1), məhkəmə faktiki halları tərəflərin təqdim etdiyi materiallarla məhdudlaşmadan araşdırmağa borcludur (İnzibati-Prosessual Məcəllə, maddə 12.1). Barışıq sazişi qanuna zidd olarsa və ya hər hansı şəxsin hüquqlarını pozarsa, məhkəmə onu təsdiqləməkdən imtina etməlidir; mübahisənin həlli xüsusi ictimai maraq kəsb etdikdə də imtina edə bilər (İnzibati-Prosessual Məcəllə, maddə 66.2).