İslah işləri və azadlığın məhdudlaşdırılması

İcra məmuru hökmün surətini və göstərişi aldıqdan sonra üç gün müddətində surəti və müəyyən formada bildirişi işəgötürənə göndərir. Məhkum əvvəlki iş yerindən getmiş və işləmirsə, ona üç ay müddətində işə girmək təklif edilir; üzrsüz işə girmədikdə Məcəllədəki tədbirlər tətbiq olunur (maddə 43.2). İşsiz məhkum özü işə düzəlməli, yaxud icra məmurunun iştirakı ilə məşğulluq xidməti orqanında qeydiyyata durmalıdır və onun təklif etdiyi işdən imtina edə bilməz (maddə 43.3).

İslah edilmə ictimai-faydalı əməkdə iştirak əsasındadır; işəgötürən davranışa nəzarət edir və tərbiyə işində kömək edir (maddə 42.1). Məhkum icra məmurunun çağırışına gəlməlidir; üzrlü səbəb olmadan gəlmədikdə məhkəmənin qərarı ilə məcburi gətirilə bilər (maddə 42.2).

⚠ İmtahan tələsi: islah işlərində məcburi gətirilmə məhkəmənin qərarı ilədir (maddə 42.2), azadlığın məhdudlaşdırılmasında isə probasiya qurumunun rəhbəri tərəfindən təsdiq olunmuş icra məmurunun qərarı ilə (maddə 51-1.2).

Şərtlər, müddətin hesablanması və tutulmalar (maddə 44–46)

Məhkumun qazancından hökmlə müəyyən edilmiş məbləğdə dövlət nəfinə pul tutulur (maddə 44.1). İcra müddəti ümumi iş stajına daxildir və məhkum əmək qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş məzuniyyətlərdən istifadə edə bilər (maddə 44.2–44.3).

Müddət işlədiyi və qazancından tutulmalar aparıldığı aylar və günlərlə hesablanır (maddə 45.1). İşlənmiş günlərin sayı təqvim ayına düşən iş günlərinin sayına uyğun olmalıdır; həmin miqdar işlənmədikdə və işlənməmiş günlərin hesablanması üçün Məcəllədə əsas olmadıqda icra tam işlənənədək davam edir (maddə 45.2). Üzrlü səbəblə işləmədiyi və qanuna uyğun olaraq əmək haqqı saxlandığı vaxt, tibbi sənədlərlə təsdiq edilmiş əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsi və sosial məzuniyyət müddətə daxildir (maddə 45.3); kənd təsərrüfatında işlənmiş günlər illik minimumdan və ya onun ayrı-ayrı dövrləri üzrə minimumdan aşağı olmadıqda, obyektiv səbəblə iş verilməyən vaxt da hesablanır (maddə 45.4). İnzibati tənbeh kimi verilmiş və ya başqa cinayət işi ilə əlaqədar qətimkan tədbiri kimi seçilmiş həbsin müddəti isə hesablanmır (maddə 45.5).

Tutulmalar bütün qazanc məbləğindən, vergilər və digər tədiyyələr daxil olmaqla, icra sənədlərindən asılı olmayaraq aparılır (maddə 46.1) — hər işlənmiş ay üçün, işdən çıxdıqda ayın işlənmiş hissəsi üçün; əvəzçilik qazancından da tutulur (maddə 46.2). Pensiyalardan və müavinətdən, birdəfəlik və əmək haqqı sistemində nəzərdə tutulmayan ödəmələrdən, ezamiyyət xərclərinin əvəzindən və başqa ödəmələrdən tutulma aparılmır (maddə 46.3). Natura hissəsi də cəlb olunur və işəgötürənin sərəncamında qalmaqla dəyəri dövlətə keçirilir (maddə 46.4). İşə xitam verilməklə hökm ləğv olunduqda və ya dəyişdirildikdə tutulmuş məbləğlər tamamilə və ya artıq tutulmuş hissə məhkuma qaytarılır (maddə 46.6).

İşəgötürən, icra məmuru, həvəsləndirmə və tənbeh (maddə 47–51)

İşəgötürənin altı vəzifəsi var (maddə 47.0.1–47.0.6): hökmün məzmununu əmək kollektivinə çatdırmaq; davranışa nəzarət və tərbiyə işində kömək; əmək intizamını yoxlamaq və ixtisasın artırılmasına kömək; həvəsləndirmə, tənbeh, habelə məhkumun boyun qaçırması, başqa işə keçməsi və ya işdən azad olması barədə icra məmuruna əvvəlcədən məlumat vermək; tutulmaları düzgün və vaxtında aparmaq və dövlət nəfinə keçirmək; digər şərtləri yerinə yetirmək. İcra məmurunun da altı vəzifəsi var (maddə 48.0.1–48.0.6): zəruri hallarda işə düzəlməyə kömək; tutulmalara və işəgötürənə nəzarət; tərbiyə işi; həvəsləndirmə və tənbeh; qeydiyyat; axtarış.

Mükafatlandırma və intizam tənbehi tədbirlərini işəgötürən əmək qanunvericiliyi üzrə tətbiq edir (maddə 49). İcra məmuru nümunəvi davranışa görə təşəkkür elan edə və ya əvvəlki tənbehi götürə bilər (maddə 50). Pozuntuda onun tənbehi iki növdür — xəbərdarlıq və ya töhmət (maddə 51.1). Tənbehdən əvvəl yazılı izahat alınır; xətanın aşkarlandığı gündən bir ay sonra tənbeh verilə bilməz; məhkum tənbehdən yuxarı vəzifəli şəxsə şikayət edə bilər (maddə 51.2). Boyun qaçırmada icra məmuru rəsmi xəbərdarlıq edir (maddə 51.3); xəbərdarlıqdan sonra qərəzli boyun qaçırmada çəkilməmiş hissənin azadlığın məhdudlaşdırılması və ya müəyyən müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə əvəz edilməsi üçün məhkəməyə təqdimat verir (maddə 51.4).

Azadlığın məhdudlaşdırılması: icraya başlanma və müddət (maddə 51-1–51-2)

İcra məmuru hökmün surətini və göstərişi aldığı vaxtdan 3 gün müddətində məhkuma qeydiyyatdan keçməsinə dair yazılı bildiriş göndərir (maddə 51-1.1). Məhkum göstərişi aldıqdan sonra 3 gün müddətində nəzarət edən orqana gəlməlidir; üzrsüz səbəbdən gəlməyənlər probasiya qurumunun rəhbəri tərəfindən təsdiq olunmuş icra məmurunun qərarı ilə məcburi gətirilir (maddə 51-1.2). Qeydiyyatda icra məmuru hökmün tələblərini, icra qaydalarını və pozuntunun nəticələrini, o cümlədən elektron nəzarət vasitəsi daşımaq, ona xidmət etmək və müdaxilənin, cihazın çıxarılmasının yolverilməzliyini izah edir, vasitəni üzərinə bağlayır, protokol tərtib edir (maddə 51-1.3).

Müddət qeydiyyata alındığı vaxtdan hesablanır (maddə 51-2.1); maddə 45.5-dəki kimi, inzibati həbsin və başqa cinayət işi üzrə qətimkan tədbiri kimi həbsin müddəti bura da hesablanmır (maddə 51-2.2).

📌 Qeyd: müddətin başlanğıcı fərqlidir — islah işlərində icra hökm qanuni qüvvəyə mindiyi gündən yönəldilir (maddə 43.1), burada isə müddət qeydiyyatdan başlayır (maddə 51-2.1).

Çəkilmə qaydası: icazələr və yaşayış yeri (maddə 51-3)

Cəza məhkumun yaşayış yeri üzrə çəkilir (maddə 51-3.1). Məhkum hökmdəki vəzifələri icra etməli və tələb olunduqda yazılı izahat verməlidir; icra məmuru gecə vaxtı istisna olmaqla onun yaşayış yerinə daxil olub yerində yoxlaya bilər, protokol tərtib edilir (maddə 51-3.2).

Yaşayış yerini və ya məhkəmənin müəyyən etdiyi ərazi hüdudlarını (yalnız ölkə daxilində) müvəqqəti tərk etməyə icazəni icra məmuru və yalnız beş müstəsna halda verir (maddə 51-3.3.1–51-3.3.5): yaxın qohumun ölümü və ya təhlükəli ağır xəstəliyi — yeddi günə qədər; təbii fəlakət və digər fövqəladə hadisə ilə bağlı yaşayış yerində qalmağın mümkün olmaması; yaxın qohumun nikahı — iki günə qədər; yerli tibb müəssisəsində mümkün olmayan tibbi yardım zərurəti; istirahət və bayram günlərində — həvəsləndirmə tədbiri qismində. Müraciətə təxirəsalınmadan baxılır; icazə vaxtı icra müddətinə hesablanır (maddə 51-3.5). Tibbi göstəricilərə görə məhkum yaşayış məntəqəsindən kənar tibb müəssisəsinə yeddi gündən çox stasionar müalicəyə yerləşdirildikdə (yerli tibb müəssisələrində bu mümkün olmadıqda), məhdudiyyətlər qüvvədə qalmaqla icra yeri həmin müəssisə hesab edilir (maddə 51-3.4).

Yaşayış yerinin dəyişdirilməsi isə məhkəmənin səlahiyyətidir: icra məmuru məhkumun ərizəsi əsasında yaşayış yeri üzrə məhkəməyə təqdimat verir, məhkəmə üç müstəsna halda icazə verilməsi barədə qərar qəbul edir — ailə vəziyyəti dəyişdikdə, digər yaşayış sahəsi üzərində mülkiyyət hüququ əldə edildikdə, xəstəliklə bağlı yaşayış məntəqəsindən kənar tibb müəssisəsində uzunmüddətli tibbi yardım zərurəti yarandıqda (yerli tibb müəssisəsində mümkün olmadıqda) (maddə 51-3.6.1–51-3.6.3).

⚠ İmtahan tələsi: müvəqqəti tərk etməyə icazəni icra məmuru, yaşayış yerinin dəyişdirilməsinə icazəni məhkəmə verir (maddə 51-3.3, 51-3.6). Günləri qarışdırmayın: ölüm və ağır xəstəlik — 7 günə qədər, nikah — 2 günə qədər (maddə 51-3.3.1, 51-3.3.3); müvəqqəti tərk etmə və yaşayış yerinin dəyişdirilməsi yalnız ölkə hüdudlarında mümkündür.

İcra məmurunun vəzifələri, həvəsləndirmə və pozuntu (maddə 51-4–51-7)

İcra məmuru qeydiyyat aparır, riayətə nəzarət edir, tərbiyə işi görür, həvəsləndirmə və tənbeh tətbiq edir, axtarışı təşkil edir və cəzanın icrasından irəli gələn digər vəzifələri yerinə yetirir (maddə 51-4.0.1–51-4.0.6). Tərbiyə işi fərdi söhbətlərlə aparılır (maddə 51-5.1); fəal iştirak islah edilmə müəyyənləşdirilərkən nəzərə alınır (maddə 51-5.2, 51-6.2). Həvəsləndirmə üç formadadır (maddə 51-6.1): təşəkkür, əvvəlki tənbehin götürülməsi və istirahət və bayram günlərini ərazi hüdudlarından kənarda keçirməyə icazə.

Qaydalar pozulduqda və ya vəzifələrdən boyun qaçırıldıqda icra məmuru töhmət növündə tənbeh verir və bunu yazılı əsaslandırılmış qərarla rəsmiləşdirir (maddə 51-7.1). Boyun qaçırma dörd haldır (maddə 51-7.2.1–51-7.2.4): bildirişi aldıqdan sonra 3 gün ərzində üzrsüz orqana gəlməmək; məhkəmənin vəzifələrini üzrsüz yerinə yetirməmək; izahat çağırışına gəlməmək; barəsində inzibati həbs tətbiqi. Tənbehdən əvvəl yazılı izahat alınır; xətanın müəyyən edildiyi gündən bir ay keçdikdən sonra tənbeh tətbiq edilə bilməz; məhkum yuxarı vəzifəli şəxsə və ya məhkəməyə şikayət edə bilər (maddə 51-7.3).

Mütəmadi boyun qaçırma — vəzifələrdən boyun qaçırdığına görə töhmət almış məhkumun il ərzində daha iki dəfə maddə 51-7.2-dəki əməlləri törətməsidir (maddə 51-7.5). Qərəzli boyun qaçırma üç haldır (maddə 51-7.6.1–51-7.6.3): ərazi hüdudlarını icazəsiz tərk etmək; elektron nəzarət vasitəsini gəzdirməkdən imtina etmək, zədələmək, yararsız hala salmaq və ya üzrsüz xidmət etməmək; yaşayış yerini icazəsiz 10 gündən artıq tərk etmək. Hər iki halda icra məmuru çəkilməmiş hissənin müəyyən müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə əvəz edilməsi üçün məhkəməyə təqdimat verir (maddə 51-7.4).

⚠ İmtahan tələsi: əvəzetmə üçün təqdimat fərqlidir — islah işlərində azadlığın məhdudlaşdırılması və ya müəyyən müddətə azadlıqdan məhrum etmə (maddə 51.4), azadlığın məhdudlaşdırılmasında isə müəyyən müddətə azadlıqdan məhrum etmə göstərilir (maddə 51-7.4). Tənbeh: birincidə xəbərdarlıq və ya töhmət (maddə 51.1), ikincidə töhmət — xəbərdarlıq maddə 51-7.1-də göstərilmir; şikayətin ünvanı birincidə yuxarı vəzifəli şəxs, ikincidə yuxarı vəzifəli şəxs və ya məhkəmədir (maddə 51.2, 51-7.3).

📌 Yadda saxla — testlərdə ən çox düşən 12 fakt

1. İslah işləri əsas iş yeri üzrə çəkilir; məhkum əvvəlki vəzifədə qalır (maddə 40, 41.1)
2. İcra məmuru 3 gün ərzində hökmün surətini və bildirişi işəgötürənə göndərir; işsiz məhkuma 3 ay müddətində işə girmək təklif edilir (maddə 43.2)
3. Məhkum məşğulluq orqanının təklif etdiyi işdən imtina edə bilməz (maddə 43.3)
4. Müddət ümumi iş stajına daxildir; məzuniyyət hüququ qalır (maddə 44.2–44.3)
5. İnzibati həbsin və başqa cinayət işi üzrə qətimkan tədbiri kimi həbsin müddəti cəza müddətinə hesablanmır (maddə 45.5, 51-2.2)
6. Tutulma vergilər daxil bütün qazancdan, icra sənədlərindən asılı olmayaraq aparılır; pensiya, müavinət, birdəfəlik ödəmə, ezamiyyət əvəzi və başqa ödəmələrdən aparılmır (maddə 46.1, 46.3)
7. İslah işlərində tənbeh xəbərdarlıq və ya töhmət, şikayət yuxarı vəzifəli şəxsə (maddə 51.1–51.2)
8. Rəsmi xəbərdarlıqdan sonra qərəzli boyun qaçırmada icra məmuru islah işlərinin çəkilməmiş hissəsinin azadlığın məhdudlaşdırılması və ya müəyyən müddətə azadlıqdan məhrum etmə ilə əvəz edilməsi üçün məhkəməyə təqdimat verir (maddə 51.4)
9. Azadlığın məhdudlaşdırılmasında müddət qeydiyyatdan başlayır (maddə 51-2.1); məcburi gətirilmə probasiya qurumunun rəhbəri tərəfindən təsdiq olunmuş icra məmurunun qərarı ilə (maddə 51-1.2)
10. Müvəqqəti tərk etməyə icazəni icra məmuru (5 hal: ölüm və ağır xəstəlik 7 günədək, nikah 2 günədək), yaşayış yerinin dəyişdirilməsinə məhkəmə (3 hal) verir (maddə 51-3.3, 51-3.6)
11. İcra məmuru gecə vaxtı istisna olmaqla yaşayış yerinə daxil ola bilər (maddə 51-3.2)
12. Burada tənbeh — töhmət (xəbərdarlıq göstərilmir); mütəmadi = boyun qaçırmaya görə töhmət almış məhkumun il ərzində daha 2 dəfə 51-7.2 əməllərini törətməsi; qərəzli = 3 hal, o cümlədən yaşayış yerini icazəsiz 10 gündən artıq tərk etmə (maddə 51-7.1, 51-7.5–51-7.6)

Biliyini yoxla: Dərs 4 testi — 25 sual · bütün testlər

Əvvəlki mövzu: cərimə, vəzifə qadağası, ictimai işlər (maddə 23–39).

Növbəti mövzu: cəzaçəkmə müəssisələri və qəbul (maddə 65–73).