Sübutlar, müddətlər, kvorum

Orqan aşağıdakı sübutetmə vasitələrindən istifadə edə bilər (maddə 45.2):

• sənədlər (maddə 45.2.1);
• tərəflərin və işdə iştirak edən üçüncü şəxslərin izahatları (maddə 45.2.2);
• şahid ifadələri (maddə 45.2.3);
• müvafiq müayinələrin aparılması (maddə 45.2.4);
• ekspert rəyləri (maddə 45.2.5);
• hüquqi yardım qaydasında digər inzibati orqanların təqdim etdiyi arayışlar (maddə 45.2.6);
• işin düzgün həlli üçün əhəmiyyət kəsb edən digər sübutlar (maddə 45.2.7).

Sübutların təqdim edilməsi və qiymətləndirilməsi (maddə 46–47)

İcraatda iştirak edən şəxslər işin bütün faktiki hallarının müəyyən edilməsinə kömək etməyə, iş üçün əhəmiyyət kəsb edən və onlara məlum olan faktlar barədə məlumat verməyə və özlərində olan zəruri sübutları təqdim etməyə borcludurlar (maddə 46.1). Sübutu müstəqil əldə etmək imkanı olmadıqda şəxs vəsatətlə orqana müraciət edir; vəsatətdə sübutun iş üçün əhəmiyyəti, əlamətləri və olduğu yer göstərilməlidir, orqan isə onu tələb etməyə və təqdim olunmasını təmin etməyə borcludur (maddə 46.2). Maraqlı şəxsdən işdə olan sənədin məzmununun həqiqiliyi barədə sübut tələb olunması isə qadağandır (maddə 46.3).

Qiymətləndirmə iki qaydaya tabedir: orqan sübutlara iş üçün əhəmiyyət kəsb edən bütün faktiki və hüquqi hallara müvafiq olaraq qiymət verir (maddə 47.1) və maraqlı şəxslərin arzusu ilə aktı əsaslandırmaq istədiyi bütün faktlar, dəlillər və ya sübutlar, habelə təklif etdiyi hüquqi əsas barədə onlara izahat və ya şərh verməyə borcludur (maddə 47.2).

📌 Qeyd: maddə 46.3-ü mötəbərlik prezumpsiyası ilə birlikdə oxuyun — təqdim olunmuş sənədlər həqiqətə uyğun olmadığı sübuta yetirilməyibsə mötəbər sayılır və onların mötəbərliyini təsdiq edən əlavə sənəd tələb etmək qadağandır (maddə 19.1). Vəkil üçün bu, orqanın «bu sənədin həqiqiliyini təsdiq edin» tələbinə qarşı hazır arqumentdir.

Müddətlərin hesablanması (maddə 48)

İcraatla bağlı hərəkətlər bu Qanunla və digər müvafiq qanunlarla müəyyən edilmiş müddətlərdə həyata keçirilir (maddə 48.1). Qanuni müddətin axımı başlanğıcın təyin edildiyi təqvim tarixindən və ya hadisənin baş verməsindən sonrakı gündən başlanır (maddə 48.2). Müddət qanunla müəyyən edilməyibsə, onu orqan təyin edir (maddə 48.3); belə müddətin axımı maraqlı şəxsin məlumatlandırıldığı andan və ya qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş hallarda məlumatın rəsmi elan olunduğu andan başlanır (maddə 48.4). Müddətlər təqvim günləri ilə hesablanır (maddə 48.5); son gün qeyri-iş gününə düşərsə, növbəti iş günü müddətin qurtardığı gün sayılır (maddə 48.6).

⚠ İmtahan tələsi: bu Qanunda müddətlər «iş günü» ilə ölçülmür — təqvim günləri ilə hesablanır (maddə 48.5) və yalnız son gün qeyri-iş gününə düşdükdə növbəti iş gününə keçir (maddə 48.6). Müqayisə üçün: «Vəkillər və vəkillik fəaliyyəti haqqında» Qanunun 15-2-ci maddəsinə görə normativ hüquqi aktlarla başqa qayda nəzərdə tutulmadıqda vəkil sorğusu ən qısa müddətdə, lakin yeddi iş günündən gec olmayaraq cavablandırılmalıdır; bu müddətdə mümkün olmadıqda, müddət əlavə yeddi iş günü uzadıla bilər. Qanunla müəyyən olunmuş müddətin axımının başlanğıcı da diqqət tələb edir: tarixin və ya hadisənin özündən deyil, sonrakı gündən (maddə 48.2).

Müddətlərin uzadılması və bərpası (maddə 49–50)

Maddə 49 və 50 müxtəlif müddətlərə aiddir. İnzibati orqan tərəfindən təyin edilmiş müddətlər maraqlı şəxsin ərizəsi üzrə həmin orqan tərəfindən uzadıla bilər (maddə 49.1); orqan həmçinin təyin edilmiş müddətə əməl olunmamasının nəticələri barədə maraqlı şəxsləri xəbərdar etməyə borcludur (maddə 49.2). Qanunla müəyyən edilmiş müddət buraxıldıqda isə bərpa qaydası işləyir: orqan buraxılmanın səbəbini üzrlü hesab edərsə, maraqlı şəxsin ərizəsinə əsasən buraxılmış müddəti bərpa edir (maddə 50.1).

Bərpanın proseduru dəqiq rəqəmlərlədir: maraqlı şəxs səbəblər aradan qalxdığı vaxtdan ən geci 10 gün müddətində yazılı ərizə verməli və ona səbəbin üzrlü olduğunu təsdiq edən sənədləri əlavə etməlidir (maddə 50.2); orqan ərizəyə 5 gün müddətində baxır (maddə 50.3). Ərizə ilə eyni vaxtda müddəti buraxılmış hərəkət də edilməlidir (maddə 50.4). Qanunla birbaşa qadağan olunmuş hallarda bərpaya yol verilmir (maddə 50.5), imtina haqqında qərardan isə şikayət verilə bilər (maddə 50.6).

⚠ İmtahan tələsi: «buraxılmış müddət maraqlı şəxsin ərizəsi olmadan da bərpa oluna bilər» variantı səhvdir — bərpa ərizəyə əsasən edilir (maddə 50.1). Maddə 49.1-dəki uzadılma orqanın təyin etdiyi müddətlərə, maddə 50-dəki bərpa isə qanunla müəyyən edilmiş müddətlərə aiddir; qanuni müddətin uzadılması isə ayrıca normada nəzərdə tutula bilər (məsələn, icraat müddəti — maddə 52.3). 10 gün ərizə vermək, 5 gün isə ona baxmaq üçündür (maddə 50.2–50.3); ərizə tək göndərilmir, buraxılmış hərəkət də eyni vaxtda edilməlidir (maddə 50.4).

İnzibati icraat haqqında xəbərdar etmə (maddə 51)

Orqan iştirakçıları, zəruri hallarda isə şahidləri, ekspertləri, tərcüməçiləri və digər orqanların nümayəndələrini iclasın vaxtı və yeri haqqında xəbərdar etməyə borcludur (maddə 51.1) və müxtəlif rabitə vasitələrindən istifadə edə bilər (maddə 51.2). Bildiriş şəxsin özünün göstərdiyi ünvana göndərilir (maddə 51.3) və şəxsə və ya nümayəndəsinə, habelə vətəndaşın onunla birgə yaşayan yaxın qohumlarına verilir (maddə 51.4). İştirakçıların vaxtında gəlmək və hazırlaşmaq üçün kifayət qədər vaxtı olmalıdır (maddə 51.5).

İnzibati icraatın müddəti (maddə 52)

Səlahiyyətli inzibati orqanda ərizənin və ya müraciətin qeydiyyata alındığı vaxtdan ən geci 30 gün müddətində orqan aktın qəbulu və ya qəbulundan imtina haqqında qərar verir (maddə 52.1); müvafiq qanunlarla az və ya çox müddət müəyyən oluna bilər (maddə 52.2). Əhəmiyyət kəsb edən halların müəyyən olunması daha artıq vaxt tələb edirsə, müddət hər dəfə 30 gün olmaqla iki dəfə uzadıla bilər və bu barədə maraqlı şəxsə məlumat verilir (maddə 52.3); uzadılmanın səbəbləri inzibati aktda əsaslandırılmalıdır (maddə 52.4). Hər bir halda, aktın qəbulu da daxil olmaqla, icraatın ümumi müddəti 90 gündən çox ola bilməz (maddə 52.5).

⚠ İmtahan tələsi: 30 gün müddəti ərizənin səlahiyyətli orqanda qeydiyyata alındığı vaxtdan hesablanır (maddə 52.1) — səlahiyyətsiz orqana müraciət tarixindən yox. Uzadılma iki dəfə və hər dəfə 30 gün ilə məhdudlaşır (maddə 52.3), yekun hədd isə 90 gündür (maddə 52.5): «üç dəfə uzadıla bilər» və ya «90 gün yalnız uzadılmalar üçündür» variantları səhvdir.

📌 Qeyd: bu müddətlərin məhkəmə ilə birbaşa bağlantısı var. İnzibati-Prosessual Məcəllənin 39.1-ci maddəsinə görə orqan qanunla müəyyən olunmuş müddətdə və kifayət qədər əsas olmadan qərar qəbul etmədikdə, müraciətin edildiyi və ya şikayətin verildiyi vaxtdan 35 gün keçənədək (qanunvericiliklə daha qısa və ya daha uzun müddətin müəyyən olunduğu hallar istisna olmaqla) məhkəmədə iddia qaldırılmasına yol verilmir. Vəkil üçün bu, hərəkətsizlikdən iddianın nə vaxt mümkün olduğunu hesablamağın açarıdır.

Kollegial inzibati orqanda icraat (maddə 53–54)

Qanunda başqa qayda yoxdursa, kollegial orqanda icraat bu fəslin müddəaları nəzərə alınmaqla aparılır (maddə 53.1) və ona təqdim olunmuş ərizəyə dair qərar yalnız kollegial orqan tərəfindən qəbul edilir (maddə 53.2). Bu qayda iki hala şamil olunmur: ərizənin rəhbər vəzifəli şəxs tərəfindən aidiyyəti üzrə göndərilməsi və ərizənin baxılmamış saxlanılması (maddə 53.3). İclası orqanın rəhbər vəzifəli şəxsi, o olmadıqda iclasın sədri seçilmiş şəxs açır və bağlı elan edir (maddə 54.1); sədr iclası cari gündəliyə müvafiq olaraq aparır (maddə 54.2).

Kvorum və iclasın protokolu (maddə 55–56)

İclasa orqanın bütün üzvləri dəvət olunur (maddə 55.1). Orqan qərar qəbul etmək səlahiyyətinə üzvlərinin ən azı yarısı, üç nəfərdən az olmamaq şərtilə, iclasda iştirak etdikdə malik olur (maddə 55.2). Qanunvericilikdə başqa qayda yoxdursa, qərar iclasda iştirak edən üzvlərin yarısından çoxu lehinə səs verdikdə qəbul edilmiş sayılır (maddə 55.3). İclas haqqında protokolda beş məlumat əks etdirilir: orqanın adı, iclasın vaxtı və yeri, sədr və üzvlər, müzakirənin predmeti, qəbul edilmiş qərar (maddə 56.1.1–56.1.5). Protokolu iclasın sədri və katibi imzalayır (maddə 56.2).

⚠ İmtahan tələsi: kvorum və səsvermə bazaları fərqlidir — kvorum bütün üzvlərin ən azı yarısı və ən azı üç nəfərdir (maddə 55.2), qərar isə, qanunvericilikdə başqa qayda yoxdursa, iclasda iştirak edən üzvlərin yarısından çoxu ilə qəbul olunur (maddə 55.3). Protokolu sədr tək deyil, sədr və katib birlikdə imzalayır (maddə 56.2).

📌 Yadda saxla — testlərdə ən çox düşən 12 fakt

1. Orqan sübutları müstəqil şəkildə toplayır; 7 sübutetmə vasitəsi sadalanır (maddə 45.1–45.2)
2. Qanunu pozmaqla əldə edilmiş sübutlardan istifadəyə yol verilmir (maddə 45.3)
3. Sübutu müstəqil əldə edə bilməyən şəxs vəsatət verir; vəsatətdə əhəmiyyət, əlamətlər və olduğu yer göstərilir (maddə 46.2)
4. Maraqlı şəxsdən işdə olan sənədin məzmununun həqiqiliyi barədə sübut tələb etmək qadağandır (maddə 46.3)
5. Maraqlı şəxslərin arzusu ilə orqan fakt, dəlil və hüquqi əsas barədə izahat verməyə borcludur (maddə 47.2)
6. Müddətlər təqvim günləri ilə hesablanır; qanuni müddətin axımı sonrakı gündən başlayır (maddə 48.2, 48.5)
7. Son gün qeyri-iş gününə düşərsə, müddət növbəti iş günü bitir (maddə 48.6)
8. Orqanın təyin etdiyi müddəti orqan maraqlı şəxsin ərizəsi üzrə uzada bilər; buraxılmış qanuni müddəti isə üzrlü səbəb olduqda ərizəyə əsasən bərpa edir (maddə 49.1, 50.1)
9. Bərpa üçün səbəblər aradan qalxdığı vaxtdan 10 gün ərzində yazılı ərizə, ona baxılma 5 gün; buraxılmış hərəkət eyni vaxtda edilir (maddə 50.2–50.4)
10. İcraat 30 gün (qanunla az və ya çox müddət müəyyən oluna bilər); iki dəfə 30 gün uzadıla bilər; ümumi müddət 90 gündən çox ola bilməz (maddə 52.1–52.3, 52.5)
11. Qanunvericilikdə başqa qayda yoxdursa, kollegial orqanda ərizəyə dair qərarı yalnız kollegiya verir; aidiyyət üzrə göndərmə və baxılmamış saxlanılma istisnadır (maddə 53.2–53.3)
12. Kvorum — üzvlərin ən azı yarısı, ən azı 3 nəfər; qərar — qanunvericilikdə başqa qayda yoxdursa, iştirak edənlərin yarısından çoxu; protokolu sədr və katib imzalayır (maddə 55.2–55.3, 56.2)

Biliyini yoxla: Dərs 6 testi — 25 sual · bütün dövlət qulluğu testləri

Əvvəlki mövzu: nümayəndəlik, vəkil və etiraz (maddə 36–44).

Növbəti mövzu: aktın forması və rekvizitləri (maddə 57–66).